Udostępnij:

Dodano:

19.02.2018 13:23

2/2018: MIECZYSŁAW ORSKI: LITERATURA Z „OBWARZANKA”

Mieczysław Orski

LITERATURA Z „OBWARZANKA”

Nasza opiniotwórcza „centrala” krytycznoliteracka – tracąca swoje dawne znaczenie, pogrążona w narastającym marazmie, zajęta częstym rozstrzyganiem sporów o to, która z wydanych powieści ma szanse przebić inne w wyścigu do obrastającego kraj systemu nagród literackich – zdaje się lekceważyć to, co ukazuje się na poboczach rynku książki, co wymyka się spod „opieki” dyspozytorów marketingu wydawniczego i nie zwraca uwagi redaktorów popularnych gazet, dbających o nakłady i dotacje. A to lokalizacja w pobliżu „centrali” w pierwszym rzędzie zapewnia dziś popularność czytelniczą, postrzegalność w krytyce, obecność w mediach czy na łamach gazet. Do takiej sytuacji przyczynia się w oczywisty sposób pogrążający tę dziedzinę wspólnej myśli i twórczości w czasie „dobrej zmiany” brak tygodników czy dwutygodników kulturalnych, obserwujących na żywo i komentujących aktualia życia literackiego, oceniających nowości książkowe, podejmujących diagnozy i spory merytoryczne nad nowymi zjawiskami i nurtami. Niebagatelną rolę odgrywa w tej zapaści także zanikanie lub ograniczanie wydań czasopism regionalnych, pełniących kiedyś rolę „lokomotyw” dla swoich środowisk kulturalnych – jak białostockie „Kartki”, gdański „Tytuł”, olsztyński „Portret”, lubelskie „Kresy”, krakowskie „Studium”, śląski „Fa-Art”, szczecińskie „Pogranicze”, poznański „Arkusz”, kiedyś „Nowy Nurt” i in. Niestety portale internetowe w niewielkim stopniu spełniają rolę „papierowych” tytułów – jak wynika też z analiz zachodnich rynków; może o tym świadczyć niezwykła wciąż obfitość tygodników, miesięczników i periodyków kulturalnych w krajach zachodniej Europy i USA (w których nb. nie znajduje niestety odpowiedniego rezonansu nasza nowa literatura, ostatnio mało przekładana, mocno ustępująca w tej dziedzinie tłumaczeniom prozy rosyjskiej, czeskiej, węgierskiej czy ukraińskiej).

Kiedy obserwuje się kontynuowany wciąż po cezurze ’89 roku renesans środowisk literackich w regionach zaliczanych do białych plam PRL-u, przychodzi na myśl dawna sentencja Józefa Piłsudskiego, przypomniana na okładce historycznej książki Mariusza Urbanka o marszałku – o Polsce „jak obwarzanek”. Bowiem to głównie w mało aktywnych wcześniej regionach Polski kulturalnej – na Pomorzu, Śląsku, Podlasiu, w Lublinie, Rzeszowie, w małych ośrodkach Małopolski, Beskidu czy Nowej Rudzie na Dolnym Śląsku itp.– doszło u nas do swoistej odnowy artystycznej; tu objawiły się i rozwinęły w latach dziewięćdziesiątych talenty literackie Pawła Huellego, Stefana Chwina, Daniela Odiji, Aleksandra Jurewicza, Andrzeja Stasiuka, Olgi Tokarczuk, Zbigniewa Kruszyńskiego, Szczepana Twardocha i innych twórców prozy, którzy zyskali eksponowane miejsce w naszej pierwszej lidze w tej konkurencji. Ponieważ już mają oni to miejsce, nie im będzie poświęcony niniejszy szkic, upominający się o uznanie i docenienie, a przynajmniej dostrzeżenie utworów z owego geograficznego „obwarzanka” okalającego zadufane w sobie „centrum” sztuki słowa pisanego. Dodajmy: utworów z półki zwanej często, zwłaszcza w pierwszej dekadzie nowej Polski, niezbyt szczęśliwie prozą „małych ojczyzn”. Tymczasem to w tym katalogu regionalnych powieści i opowiadań – na ogół mało postrzeganym przez (mocno dziś unaukowioną) krytykę – ukazują się pozycje wkraczające żywo w bieżące sprawy i problemy obywateli RP. Nieraz właśnie one odzwierciedlają autentycznie, wnikliwie i przekonująco kondycję duchową i mentalną obywateli nie tych „małych”, a „dużej” ojczyzny; ciekawiej i z większym wyczuciem wkraczają na obszary społecznych „nizin” aniżeli wiele nagradzanych bestsellerów, bywa że jednorocznych. Bohaterami ich stają się często osamotnieni, niezaradni pogrobowcy dawnego ustroju spod znaku homo sovieticus, ofiary przemian cywilizacyjnych, niepotrafiące dopasować się do warunków nowego porządku, często zresztą opartego na wątłych politycznych podstawach i iluzorycznych fasadach postprawdy. Wielu autorów z tych „obrzeży” piśmiennictwa podejmuje próby prześwietlenia otaczającego ich ludzkiego, często niepokornego, zwaśnionego żywiołu, wgłębia się na różne sposoby, z różnymi intencjami i różnymi narzędziami w dawne, ale żywe, niedawne, ale niedomyślane, bieżące, ale wciąż nie wiadomo w którą stronę podążające sprawy i sprawki kraju. (…)

 

Więcej w lutowym numerze „Odry”

Odsłuchaj treść artykułu
Array ( [post_type] => post [posts_per_page] => 8 [post_status] => publish [orderby] => Array ( [meta_value_num] => DESC [date] => DESC ) [meta_key] => sticky_post [ignore_sticky_posts] => 1 [tax_query] => Array ( [0] => Array ( [taxonomy] => category [field] => term_id [terms] => Array ( [0] => 470 ) [operator] => NOT IN ) ) [category__in] => Array ( [0] => 15 ) [category__not_in] => Array ( [0] => 470 ) )

AKTUALNOŚCI

Dodano: 17.11.2026 10:40

Fotorelacja z premiery spektaklu „Ryszard III” w reż. Pawła Świątka

Zachęcamy do obejrzenia fotorelacji z premiery spektaklu „Ryszard III” w reż. Pawła Świątka, która odbyła się 13 listopada 2026 w Centrum Sztuk Performatywnych Instytutu Grotowskiego we Wrocławiu. pokaż więcej »

Dodano: 11.11.2026 07:00

Waldemar Okoń „Dniewnik. Część III ” | spotkanie autorskie

Zapraszamy na spotkanie autorskie wokół książki Waldemara Okonia pt. "Dniewnik” czyli kronika niezapowiadanych śmierci – część trzecia, które odbędzie się 19 listopada o godz. 18:00 w Księgarni Tajne Komplety. Rozmowę z autorem poprowadzi Robert Gawłowski. pokaż więcej »

Dodano: 11.11.2026 06:00

Dolnośląskie Salony Muzyczne listopad/grudzień 2026

Odkryj magię muzyki klasycznej i kameralnej podczas Dolnośląskich Salonów Muzycznych! Od listopada do grudnia 2026 r. zabytkowe wnętrza Dolnego Śląska wypełnią się utworami wybitnych kompozytorów w mistrzowskich wykonaniach. Sprawdź harmonogram koncertów i zaplanuj niezapomniany wieczór. pokaż więcej »

Dodano: 11.11.2026 06:00

One Love Wrocław Music Festival 2026

Już 21 listopada 2026 roku wrocławska Hala Stulecia zmieni się w serce muzycznych brzmień! Kolejna edycja One Love Wrocław Music Festival to wielkie święto muzyki. Na scenach wystąpią m.in. Kaśka Sochacka, Myslovitz, IGO, AYO oraz gwiazdy elektroniki Leftfield. pokaż więcej »

Dodano: 11.11.2026 06:00

„Weseli Ponuracy” – spotkanie autorskie z Krystyną Stogą i Michałem Jędrzejewskim

Zapraszamy na spotkanie autorskie z K. Stogą i M. Jędrzejewskim poświęcone książce „Weseli Ponuracy”! Poznaj historię słynnego wrocławskiego teatru satyry. 21 listopada o godz. 18:00 w Klubie Muzyki i Literatury we Wrocławiu. pokaż więcej »

Dodano: 11.11.2026 06:00

XXXVII Polsko – Czeskie Dni Kultury Chrześcijańskiej „Bądźmy Rodziną” 2026

Zapraszamy na wyjątkowe wydarzenie artystyczne, które odbędzie się 14 października w Klubie Muzyki i Literatury we Wrocławiu. Głównym punktem wieczoru będzie prezentacja zbioru wierszy Piotra Chrzczonowicza pt. „A ptakom śpiewały muzy / Y las Musas cantaron a los pájaros”. pokaż więcej »

Dodano: 11.11.2026 05:10

XVII edycja „JGJ FESTIVAL- Jeleniogórskie Gwiazdy Jazzu”

„JGJ FESTIVAL- Jeleniogórskie Gwiazdy Jazzu”, to cykl wydarzeń kulturalnych organizowanych przez Agencję Koncertowo-Wydawniczą SOLO. Festival jest prezentacją dorobku artystycznego muzyków Marka Napiórkowskiego, Artura Lesickiego oraz Maciej Obary, artystów wywodzących się z Jeleniej Góry. Stanowią oni czołówkę polskiej sceny jazzowej, rozrywkowej, są kompozytorami i producentami płyt. Do udziału w festiwalowych koncertach zapraszają wybitne osobowości sceny muzycznej […] pokaż więcej »

Dodano: 11.11.2026 05:00

Wystawa Pofestiwalowa. „Glass Breaks Free”. 16. Dolnośląskie Warsztaty i Sympozjum Szkła Artystycznego i Designu.

Wystawa pofestiwalowa „Glass Breaks Free”, podsumowująca 16. Dolnośląskie Warsztaty i Sympozjum Szkła Artystycznego i Designu, zostanie otwarta 24 listopada 2026 roku w Galerii N w czeskim Jabloncu nad Nysą. Ekspozycja prezentuje autorskie dzieła sztuki i designu szklarskiego. pokaż więcej »

Przejdź do treści