8 ARKUSZ. 7-8/2026

POLIFONIE

Nadeszły wakacje, a wraz z nimi szum morza, brzęczenie komarów, echo na górskich szlakach. A skoro wszystko dźwięczy, również i Ósmy Arkusz powinien trochę wybrzmieć. I brzmi językami: poetów, prozaików, DJ-a i wszystkich tych, którzy chcą oddać swój głos, połączyć różne rejestry.

Właśnie o połączeniach pomiędzy muzyką a poezją pisze w eseju otwierającym Arkusz Kamil Kawalec. Na pograniczu muzyki i liryki sytuują się również erotyki Janki Święs. Troszkę nam się zrymowało. Nie mógł tego niestety usłyszeć Jakub Ząbkiewicz, podobnie jak „gwizdani[a], ptak[ów], piszczą[cego] czajnik[a]”. Nie mogła tego również zrobić Katarzyna Olejarczyk w opowiadaniu, w którym zabiera nas na imprezę do klubu Fuga. Różne głosy słyszy za to bardzo dobrze Paweł Stasiewicz. To właśnie dzięki temu wyczuleniu udało mu się skomponować zestaw Przemówień, coverów i featuringów. Poeta przybija sobie piątkę z samplującym Konradem Tomalikiem. O tym, co i w jaki sposób sampluje, przekonacie się podczas lektury.

A to jeszcze nie koniec! Beata Kołodziejczyk w wierszach i Oskar Pajor w eksperymentalnej prozie pokazują, jak muzyka i taniec wpływają na relację z innymi, stając się jedną z form komunikacji. A gdyby jeszcze dodać Beethovena, Wagnera, Cohena? O tych wielkich muzykach (i nie tylko o nich) przeczytacie w ostatnim „dwugłosie” poetycko-prozatorskim Anastazji Diany Pluty i Aleksandry Szymkowiak. Tak właśnie brzmią wakacje w naszym wykonaniu! Zachęcamy do lektury i widzimy się we wrześniu!

Redakcja Ósmego Arkusza

fot. Maciek Bielawski / maciekbielawski.pl

Kamil Kawalec

Teleturniej grany na gorąco

Jestem zamknięty w klatce, pośrodku ogromnej, nieczynnej zajezdni tramwajowej Dąbie. Po bokach zostały umieszczone głośniki spięte w jeden czterokanałowy soundsystem razem z paczkami subwooferów, do których wychodzą CDJ-e i mały eurorack z synthami Michała Macewicza. Z drewnianych konstrukcji sięgających niemal sufitu zwisa biały materiał, napięty pod obraz projektorów VJ Necessary i Yany. Jest ciemno. Jedynie pojedyncze, czerwone PAR-y akcentują wybrane elementy sceniczne przestrzeni, którą zaaranżowaliśmy na potrzeby performansu w trakcie Kongresu Kultury Wrocławia i Dolnego Śląska w 2024 roku. Za kilka minut wchodzę z tekstem, który stworzyłem specjalnie na to wydarzenie. Opracowałem go w formie stemów. Fragmentów, którymi można było żonglować w zależności od intensywności muzyki, światła czy ruchu tancerzy. I kiedy stałem w tej klatce, odczytując kolejne wersy, pomyślałem: a co by było, gdyby czytać wiersze do dżingli? Zrobić z tego teleturniej?

Grechuciarzy wraz z wszelkimi formami poezji śpiewanej zostawiam za sobą. Gitarka, pianinko, flecik? Słuchanie piosenek od początku do końca wymaga innej percepcji muzyki. Odbiór staje się bardziej koncertowy, mniej reaktywny. Czytanie wierszy do muzyki, w którym bierze udział bliżej nieznana liczba osób, stwarza bardzo specyficzne warunki. Chodzi mi nie tyle o czytanie do muzyki, co o umuzycznienie odczytów poetyckich, slamów, turniejów wierszy, open miców.

Głównym nośnikiem odbioru tekstu poetyckiego i muzyki jest czas. Dyrygentem jest orkiestra, czyli właśnie występujące osoby. Dynamika wytworzona z ich interwencji scenicznej, reakcji publiczności, atmosfery wyniesionej z domu oraz tej wytworzonej podczas wydarzenia. Odnoszę wrażenie, że zmiennych jest naprawdę dużo. A to nie wszystko. Nie zapominajmy o muzyczności; warstwie dźwiękowej dołączonej do odczytów. Kompozycji chrząknięć, szurań krzesłami, odgłosów spadających przedmiotów lub tych odkładanych na stolik. Dźwięk w formie gościa, który za sprawą odpowiedniego rezonansu wprowadzi względną harmonię w przestrzeni.

W swoich poprzednich wcieleniach miałem szansę poeksperymentować z formułą grania do wierszy. Od zawsze była to dla mnie szansa na zmierzenie się z medium tekstu i dźwięku we wspólnej czasoprzestrzeni. Mówiąc wprost, noszę w sobie wiarę, że muzyka i liryka mogą realizować się w wielu nowych, wykraczających poza utarte kanony poezji śpiewanej czy innych zgranych formuł, kontekstach. W przypadku podjętych przeze mnie prób ożenku jednego z drugim muzyka najczęściej skręcała w wielowarstwowe, improwizowane sesje grane na instrumentach elektronicznych. Klaster dźwięku, zbudowany w zderzeniu fraz, morfował na żywo. Układał się do kolejnych części odczytu, uwikłany we wzajemną relację: nadawania tonu i zmian kierunku. Wytworzony kontekst improwizacji wpływał na czytanie i odwrotnie.

Wspominana sytuacja przypomina mi rozmowę z Hubertem Kostkiewiczem o tym, że improwizacja muzyków jest rozmową. Możliwość wybrania niemal dowolnego podkładu staje się okazją do budowania dialogu z przestrzenią, wierszem, publicznością, muzykami i samą strukturą muzyczną. Przykładów takich dialogów jest aż nadto. Warto wspomnieć choćby o Silesiusie w 2021 roku, podczas którego na zaproszenie Ósmego Arkusza „Odry” graliśmy z ŻÓŁCIĄ do tekstów poetyckich autorek i autorów przed debiutem. Sprzęt ustawiliśmy pod ścianą, na dwóch osobnych stołach, zalanych setkami kabli zasilających, listw, przedłużaczy, mikserów, syntezatorów i efektów. Wnosiliśmy go w osiem osób na scenę. Takie momenty zapadają w pamięć na długo. Czas potrzebny do zbudowania jednej maszyny, stworzonej z kilkunastu instrumentów elektronicznych, zsynchronizowanych z komputerem za pomocą midi clocka, był naszym przeciwnikiem. Rozstawianie sprzętu i próba techniczna stanowiły doświadczenie bliskie operacji na żywym organizmie.

Odkąd gram sam, staram się zabierać ze sobą jak najmniej rzeczy. Tak, żeby zniwelować wszelkie problemy związane z podpinaniem instrumentów. Przerzuciłem się na kontroler DJ-ski, który czasem zastępuję sekwencerem midi Arturii.  Improwizowane partie syntezatora zamieniłem na improwizację opartą w dużej mierze na selekcji tracków. Umiejętność wyboru jest kluczowa. Zwłaszcza kiedy ma się do czynienia z nadprodukcją wszystkiego: od zapałek, przez gumy do żucia, T-shirty, po literaturę, muzykę itd.

Początkowo chciałem sprawdzić czy można połączyć ze sobą literaturę z kulturą klubową. Techno z poezją. Moja wizja polegała na czerpaniu z elektroniki w stylu Giant Swan – live actowe, eksperymentalne techno; bardziej z wokalem niż faktycznie tekstem poetyckim, na dużym delayu i z solidną dawką przesteru zsynchronizowanych instrumentów midi. Najczęściej w podobnym setupie można posłuchać solisty czy duetu, których rodowód jest stricte muzyczny. Przykładów łączących tego rodzaju działania jest bardzo dużo. Do głowy przychodzą mi wszystkie pochodne recytatywy włączone w kompozycję elektroniczną, kojarzone z kultowym Faithless (MC Maxi Jazz). Z nieco innej półki warto wymienić choćby zespół Sleaford Mods, łączący prostą elektronikę i teksty okołopoetyckie o mocnym, społecznie zaangażowanym charakterze. W tej niszy dzieje się dużo. Na polskiej scenie wyróżniają się występy Wojciecha Bąkowskiego (Grupa KOT, NIWEA), Piernikowski i 88 jako SYNY, Siksa… Zagadnieniu łączenia tekstu i muzyki w nieco bardziej awangardowej formie, nietrafiającej na trendujące playlisty Spotify, można by poświęcić osobny tekst.

Formuła oparta na dużej liczbie MC, DJ-ów/muzyków, bazująca na impro i wspólnie zbudowanej energii jest niezwykle trudna do wypracowania. Odpuściłem. Zbyt wiele zmiennych wydawało mi się nie do opanowania. Wystarczy, że MC nie zgra się z frazowaniem utworu albo strukturą aranżacji i całość po prostu nie siądzie, powodując uczucie cringe’u. Musiałem zrezygnować z selekcji techno i zacząć budować coś nowego. Zacząłem stawiać na spontaniczność i reaktywność. Na coś, co można zestawić w innym kontekście, który na pierwszą myśl nie wydaje się odpowiednim podkładem do wiersza.

Dobrym przykładem integracji muzyczno-tekstowej był performens Drewutnie w New Hampshire, który wykonaliśmy z Natalią Malek podczas 20. Międzynarodowego Festiwalu Opowiadania. Do wierszy Natalii wykorzystałem znalezione na stronach internetowych nagrania z New Hampshire. Przeszukałem bazy dźwięków pod kątem charakterystycznych zwierząt dla tego regionu Stanów Zjednoczonych. Wykorzystałem odgłosy niedźwiedzi, ptaków, dźwięki z tartaków i rąbania drewna. Wszystko spreparowałem i samplowałem na żywo podczas odczytu na scenie teatru Grotowskiego.

Spędziłem też trochę czasu budując pejzaże dźwiękowe bazujące na soundtracku z Minecrafta. Idea puszczania muzyki towarzyszącej budowaniu wirtualnego świata wydawała się nośna. Jednak z powodu braku wyraźnego wizualnego komponentu z popularnej gry nie udawało się uzyskać klimatu, jaki chciałem stworzyć. Poza tym tekst wypowiadany do mikrofonu jest autorski. Często ma specyficzne tempo i barwę, nadane  przez czytającą osobę.

Zostaje więc teleturniej – puszczanie tracków w formie dżingli – co miało miejsce podczas Turnieju Jednego Wiersza im. Urszuli Kozioł, zorganizowanego w czasie 65-lecia miesięcznika „Odra”. Niby nic, a jednak mam wrażenie, że tym sposobem udało się przyszpilić jeden z wielu aspektów muzyczności pozostających w relacji do tekstu poetyckiego. Kiedy wybierałem tracki, kierowałem się przede wszystkim formułą telewizyjnego quizu. Jakby to było być gościem odpowiedzialnym za puszczanie intro w Milionerach albo Familiadzie? Jakby to było budować napięcie telewizyjną melodyjką, której towarzyszą zbliżenia kamery na twarze uczestników walczących z myślami, kiedy muszą postawić całą kasę na jedną prawidłową odpowiedź? Jakby to było stać się przyciskiem, który po naciśnięciu wyzwala buczący dźwięk oznaczający złą odpowiedź? Jednocześnie chciałem zachować charakter turnieju jednego wiersza i oddać osobom czytającym utwory przestrzeń, którą mogli wypełnić swoim tonem głosu, stresem, rozbawieniem. Czymkolwiek, co pracuje w afektywnej i performatywnej warstwie tekstu.

Przygotowałem bibliotekę dźwięków w taki sposób, żeby oprócz puszczenia całego kawałka, móc samplować jego najbardziej rozpoznawalne fragmenty. Tych kilka, może kilkanaście sekund, które wybrzmią w ciszy po odczycie, a jednocześnie wprowadzą muzyczny komentarz. Taki z przymrużeniem oka. Dzięki temu znalazłem czas i przestrzeń na Bogurodzicę, Załogę G zespołu Hurt czy dźwięk lecącego komara, który wpuszczałem w nieco wydłużających się pauzach podczas wydarzenia. W ten sposób udźwiękowienie odczytu poetyckiego wyszło poza muzyczną interpretację prezentowanego utworu poetyckiego i przedostało się do zupełnie innego, względnie nieoswojonego w odbiorze obiegu.

Janka Święs

wobec czasu

i stanął przede mną

czas

wyprostowany bez końca

i nieporządny – ku mojemu zaskoczeniu

oczy przysłaniały mu okulary o grubych szkłach

kiedy go spotkam nie mrugnę nawet

przyrzekałam

jestem teraz będę jestem kiedyś jestem teraz

nie rozwinę zdarzeń na tej lichej prostej osi jego ciała

pięknego ciała

nie otulę historią jego gładkiej skóry

stoję twardo i przyglądam się

czekam aż odwróci wzrok

mijają może godziny – nie liczę

chce mi się spać

moja pewność się kurczy

przymykam oczy

to było tylko mrugnięcie trwające milisekundy

jego ręka spoczywa na moim rozgrzanym policzku

czuję początek jego ciała

wciąż nie wiem gdzie się kończy

senność odurza pamięć

chwytam jego palce

w dotyku szorstkie jak struny

chcę grać chcę śpiewać pisać i grać

zamknij moją głowę w dłoni otul myśl nie rozdzielaj zdarzeń poukładaj w przestrzeni na linii

chcę rozłożyć ciało mojego życia na tej prostej linii

pięknego ciała

przysuwa mnie bliżej

czuję pod miękkimi piersiami jego żebra twarde

wnikam pomiędzy

w ustach czuję smak pigwy

To karłowate drzewo rosło przed moim domem, którego już nie ma.

Tuziny słoików kompotu stały na piwnicznych półkach.

I siedzę pod tym drzewem, kaleczę się krojąc kawałek pigwy małym nożykiem.

Kilka ulic dalej miejski cmentarz, na nim rodzinny grobowiec wypełniony do połowy.

przytykam twarz do jego szyi

tu nie ma zimy, nie ma lata

drzewa nie stracą

liści – nigdy się na nich nie pojawią

śpiewa głosem tak dziwnym

nie chcę już spać

ciało rozpalone, poruszając się prosi o dotyk

który oddala się i znika

nie zostaje nawet ślad – w pamięci w wiedzy

leżę okryta pościelą

cichą i nieruchomą

przez ucho

mogłabym po prostu wyrwać to sobie z piersi

i przyłożyć ci do skroni

mokre czerwone i ciepłe

brudząc się przy tym niebywale

nie męcząc się wcale ale nie

odrywam po kawałeczku bez użycia rąk

i destylując powoli wyrabiam cuda niemożliwe

pierwszy dźwięk kawałek żyły drugi dźwięk jakaś myśl trzeci czwarty i piąty w akordzie  tęsknica szósty zwitek skóry siódmy ósmy dziewiąty tremolo strach

używam wdzięcznego pośrednika

żeby bez oporu nawet najbrzydsza rzecz

w pięknym przebraniu przez drobne ucho wpłynęła wąską strużką

w burzliwy bieg

po neuronowych sznurach pocierając do iskier do ognia do szaleństwa

i bez wyjścia

usta nie będą miały mocy wypuścić tego co wstąpiło przez ucho

zaopiekujcie się mną

leżę na kozetce mam odkryte piersi

nie czuję chłodu wstydu

lekarka bada serce

mocno przyciskając głowice urządzenia do lewego boku

opiera się o moje ciało

aby ułatwić sobie badanie

gdy zamykam oczy wyobrażam sobie że mnie przytula

niemal słyszę jak czule się do mnie zwraca

choć pomieszczenie wypełnia cisza

i szum

świateł

oddaję swoje ubranie

oddaję swoje buty

przyjmuję sztywną szpitalną koszulę

nie muszę walczyć o sen

dostaję go w postaci różowiutkiej pigułki

białe ściany wypełnia troska

korytarzem przemykają pielęgniarki

mewy

chwytam ich życzliwe uśmiechy

rosnę

lampa na suficie mruga miarowo

zegar

tylko ten widok za oknem niepotrzebnie

wisi na ścianie

źle dobrany

obraz

Jakub Ząbkiewicz

Hard of hearing

właściwie to nie wiem, kiedy przestałem słyszeć

gwizdanie w no soy de aquí… ni soy de allá Jorge Cafrune.

z kolei Facundo Cabral, oryginalny autor piosenki powiedział,

że życie nie odbiera ci rzeczy: uwalnia cię od nich.

piszczący czajnik gotowanej wody. nie jestem stąd,

ze świata słyszących i nie jestem stamtąd,

ze świata głuchych. gdzieś pomiędzy, aby zanadto

nie czuć się jak u siebie i mieć się od czego uwolnić.

Katarzyna Olejarczyk

Fuga

W sobotę ubierz się ładnie, to zabiorę cię do Fugi, tak mi powiedział. Patrzył mi prosto w oczy, jak to mówił, i wiedziałam, że nie kłamie, bo był znany z tego, że nie jest kłamcą. Rozumiesz, on taki ładny, chłopak jak z obrazka zabierze mnie do Fugi, a wszystkie będą się za nami odwracać, jak będziemy kroczyć na parkiet. Cały tydzień czekałam, z nudów aż zeskrobałam lakier z paznokci, nawet staremu pomogłam trawę kosić. Jak w sobotę ładnie się ubierzesz, to zabiorę cię do Fugi, tak jej powiedziałem. Mówiąc to intensywnie patrzyłem jej w oczy, ażeby wzrok mój nie zawędrował w głęboki dekolt jej żółtej bluzeczki. Wtedy jeszcze nawet nie wiedziałem, czy do tej Fugi faktycznie się wybiorę, ale gdyby założyła na siebie coś przyzwoitego, to może i bym z nią zaszedł do klubu. Sobota to jest dzień, w którym zasadniczo wszyscy idą do Fugi, albo marzą o tym, żeby pójść do Fugi. Sobota, to jest taki dzień, w którym kończy się nuda i zaczyna rozrywka. A jak rozrywka, to wiadomo, że w Klubie Fuga. Fuga to nasze jedyne dobrodziejstwo. Gdyby tej Fugi u nas nie było, to naprawdę, no, ciężko by było.

W sobotę zrobiłam, jak przykazał, to znaczy ubrałam się ładnie. Od dwudziestej stałam w brokatowych szpilkach pod drzwiami, aby mu je otworzyć, gdy tylko zadzwoni. Zjawił się punktualnie, za kwadrans dziewiąta i prowadząc mnie do swojego czerwonego golfa, szeptał, że wyglądam tak pięknie, że szykuje się wspaniała sobota. Zajechałem pod jej chatę czterdzieści pięć minut spóźniony, gdyż, rozumiesz, auto mi się rozjebało i od ojca z warsztatu musiałem wziąć golfa jakiegoś leszcza. Dzwonię, otwiera mi drzwi, wygląda jak laska z ekstraklasy jakiejś, więc jestem podwójnie zadowolony, że idę do Fugi, no i że z nią, jak tak fajnie wygląda. W Fudze można potańczyć, pośpiewać, no po prostu się zrelaksować. Można się napić, pogapić, naszprycować, nóżką chodzącą z wiadomych powodów w parkiet postukać. Dojeżdżamy tam tuż po dziewiątej, a on jak na dżentelmena przystało uiszcza i za mnie, i za siebie opłatę za wstęp w wysokości pięciu złotych polskich od osoby. W środku już prawie cała wioska faluje na parkiecie, co znacznie ułatwia nam przedostanie się do baru, gdzie on rzuciwszy na blat dwóch Chrobrych, zamawia tacę szotów w kolorze hawajskiego przypływu. Żeby coś zarobić, to najpierw musisz coś wydać, to ja wydaję na nią pięć ziko za wstęp i dwie dychy na barze. Podwójne kamikadze to jest, proszę ja ciebie, inwestycja zwrotna.

Raz w miesiącu do Fugi przyjeżdżają dziewczyny z konkurencyjnej dyskoteki,
z Nokautu i wtedy wszystkie urządzają bitwy w błocie, albo zapasy w oleju, w zależności od pogody, stawiają na scenie taki dmuchany basen i tam ten olej albo błoto wlewają, a one wpadają tam jak dzik w żołędzie i w samych gaciach się naparzają, a dupy są eleganckie, nawet lepsze niż ta tutaj Aśka stojąca u mego boku. No i właśnie dzisiaj jest ta sobota, kiedy dziewczyny z Nokautu do Fugi zajechały, ale Tomek tutaj obok mnie stojący to dobry chłopak jest i on tam nad basenem się nie nachyla, żeby obłocone dupy macać.

Każda sobota jest dobra, bo tyle porządku na świecie, że raz w tygodniu sobota nam się należy, ale dzisiejsza sobota jest wyjątkowa. Laski tam w tym błocie to się nieźle nokautują, jak na Nokaut przystało, już prawie mam popierdolić tą Aśkę, żeby tam do nich dołączyć, ale tak się we mnie wpatrują te jej oczy, napompowane usta już się robią niebieskie, ramiączko od sukienki już jej spada, więc myślę dobra i biorę ją pod rękę. Samopoczucie moje drastycznie się pogorszyło, ale Tomek miał się mną opiekować i jak przyrzekł, tak zrobił, wziął mnie bez słowa pod rękę i zaprowadził do toalety, abym się doprowadzić mogła do względnego porządku. Tam w Fudze w kiblu jest taka jedna kabina, no i ja nie będę mówił, co się tam robi, żeby nikomu kłopotów nie narobić, ale jak z kimś jesteś w Fudze, albo kogoś zapoznasz nowego, to zawsze do tej kabiny po lewej idź. Wchodzę do toalety, a nogi moje gangreniczne się robią, znaczy się odmawiające posłuszeństwa i głowa za nimi leci, i ja padam na posadzkę, a zanim zamknę oczy, to dostrzegam jeszcze bladą twarz Tomka i jego rozdziawione usta, i myślę sobie, że szczęście to jest wtedy, jak się drugi człowiek uśmiecha. Ja pierdole, Aśka padła, zanim ją do tej kabiny dociągnąłem, to ażeby ją zreanimować, klękam nad nią i jej w dziąsła daję speeda, znaczy się amfę, zresztą fetą zwaną.

Paweł Stasiewicz

Przemówienia, covery i featuringi

Bonus tracks vol. II

Zmyje się

solo

feat.  Rose Ausländer & Ryszard Wojnakowski

Zmyje się

plamę

pod moją puszką

Pożycz mi

stówę

która starczy

do świąt

*  *  *

solo

feat.  Switłana Powalajewa & Jakub Pszoniak

[gzyms bez]   

solo

feat.  E. E. Cummings & Piotr Sommer

gzyms bez

ściany (spojrzenie

bez okna)

choć o

padły (nie od

tynku) bo

zanim

nie od

rośnie (w dobro

zmieni) i

nic

(ty

wiesz)

nic na

początku

(przez 1 u

padek

chwi

1. li) gdzie

coś jakby

katedra

do której

daleko

(czy jakoś tak)

Konrad Tomalik

Na pętlach samplera

Prowadź swój pług^[1] przez kilometry dróg, autostrad. Pierwszym pionem^[2] zawsze ruszaj na A4, potem nasze działania są skupione na wzmacnianiu integralności terytorialnej sojuszników. Kontrola^[3] drogowa, 5 kilometrów, ograniczenie 70 km/h. [Rezygnuję] – nie chcę dbać o zdrowie mojego zwierzaka. [Kontynuuj]. Miauczy kotek^[4]: miau! Naturalna odwaga wkrótce się opłaci. Mars^[5] wkracza do twojego znaku. (Dowiedz się więcej) Coś ty, kotku, miał? Miałem ja miseczkę mleczka^[6], teraz pusta jest miseczka, a kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze^[7] pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. A jeszcze bym chciał. Miłujcie waszych nieprzyjaciół^[8] i dobrze czyńcie, bo co roku ponad milion mężczyzn dowiaduje się o poważnych problemach: Coś ci spadło? Zbytu saldo^[9]? [wstaw]-coin krwawi, co dalej z cyfrowym złotem? Ból rozsadza mi głowę, w takich momentach stawiam na zupę^[10] zjedz™, to ci wylecą z niej pierdoły. Rozgromią nas wnuki, drony, na ratunek nowa partia centro-liberalna^[11].

Beata Kołodziejczyk

(s)krypty bezimienne. wiersz gramofalliczny

zwykle przy piątku sobie odposzczam. Joachim wynurza się

z zimnej wody, a na dnie Bałtyku rozbrzmiewa muzyka.

widzisz – mówi – czasem wystarczy spojrzeć na przedmiot,

aby oddał się nam z wdzięczności. za dnia szepcze do mnie

półnutami, maluje czołgi i stawia na nich krzyże. noce pęcznieją

od ciszy, a słodki nektar spływa po krwawiących wargach.

w poniedziałek zaczynam czyścieć.

(o)sady intubacyjne. partytura na strupniach

widzę to jak przez mgłę. układam dźwięki pojedynczo

i w akordach, ale zawsze wychodzi pięściolinia. nigdy

nie umiałeś kochać – nie mówię o miłości do nas, a do swoich

alter-racji. teraz przychodzisz i pytasz, czy jestem

już duża. nauczyłam się brać życie chwilą, bez zacieśnień,

bo (u)więzy winna mieścić oktawa. po co te wszystkie konspiracje?

przecież my zawsze wiedzieliśmy, że tylko zgrywasz twardego. w przewrocie

zwykle odnajdujemy prymę czystą, w źrenicach czystą krew. skoro zajrzałeś,

wystarczyłoby przytulić. a teraz przychodzisz, gdy jestem

już na to za duża.

rozpylenia językowe. leitmotiv

puść to. od początku

dzieli nas dopiero jeden dzień. teraz

powinno już mniej boleć. uderz

w mój rytm, co w tym złego,

że nie mam konturów? klatek

zaplotłam kilka, parę uciętych

filmów. mówisz – poprzewracane

macie w dupach, dadaistki.

przyjrzyj się – wystarczy

zagrać mi wyżej.

Oskar Pajor

*pstryk*

Oglądałem ostatnio vlog podróżniczy na YouTubie. Facet był w Australii, na jakimś totalnym zadupiu. Wszędzie piasek i skały.

*pstryk*

Szedł i gadał do kamery, kaszlał kurzem. W końcu znalazł jakąś wnękę w skałach. Siedział tam gościu, grał na flecie.

*pstryk*

Słyszę tę jego muzykę aż tutaj. Słyszę ją w Polsce. Ona każe mi tańczyć, więc zakładam buty i idę na miasto.

*pstryk*

Przetańczyłem w swoim życiu wiele nocy, ale o brachu! To jest dopiero coś. Nie przestawaj grać.

*pstryk*

Bujam się na boki i mijam ludzi. Niemrawych raczej, sztywno chodzą. Oni mają słuchawki, albo czymś innym pozatykane uszy.

*pstryk*

Nie słyszą Cię brachu, ale to nie szkodzi. Na tym odludziu nikt Cię nie usłyszy. Nikt poza mną.

*pstryk*

Twoja muzyka surfuje przez ocean. Prosto do mojego lewego ucha. Tam robi niezłe szubudubu.

*pstryk*

Skręt ciała i gładko wchodzę w ludzi. Wbijam się pomiędzy życia. Płynę z nimi, ale w drugą stronę.

*pstryk*

Odwracam wzrok na przezroczyste witryny. Oni stoją w kolejkach, patrzą sobie w tył głowy. Kupują monsterki, bułki, fajki.

*pstryk*

A ja brachu, sunę po chodniku. Tańczę do muzyki z drugiej strony świata. Robię ruchy i nie wiem skąd dokładnie grasz.

*pstryk*

Nie obchodzą mnie ci ludzie. Nic, a nic mnie nie ruszają. Ja tu jestem dla tych dźwięków, co same się wciskają w mózg.

*pstryk*

Przechodzę przez pasy, tylko po białych. Skaczę po nich jak po pięciolinii. Kierowcy klaksonami przetrącają nuty.

*pstryk*

Zatrzymuję się na środku jezdni i wyglądam za horyzont. Szukam miejsca, gdzie wybrzmiewa Twój flet. Samochody mnie mijają. Wiesz, oni chyba nie mają pojęcia, co właśnie tracą. Sami siebie mijają na tym przejściu. Szu, szu, szu, jeden po drugim. Trochę Cię nagle jakby mniej. Stopa nie chce sama iść. Wyciągam więc ręce – dwie anteny i poszukuję fal, nastawiam swój ciałoodbiornik. Ktoś krzyczy, żebym się ruszył, jebać co krzyczą, tylko zaburzają dźwięki. Zataczam już drugie koło, kręcę się, jakbym latał w próżni i nagle trach, wpadam na inną orbitę. Kobieta trąca mnie barkiem, ocieramy się o siebie, strzelają iskry. Ona nawet nie patrzy, ja opuszczam dłonie. Widzę, że ona też tańczy. Tańczy, jak nawet ja nie tańczyłem. Wybacz brachu, ale nogi mi drżą, muszę iść dalej.

*pstryk*

Anastazja Diana Pluta

Ściana Dźwięku Phila Spectora

Potrzebujesz Wagnera

sali i orkiestronu

z Bayreuth; publiki,

która nie wie co chce, ale wie jak bardzo,

jak twardo – jak skała,

jak rock 'n’ roll z Motown mieszane w skali

Wagnera w Bayreuth,

trzech dekad napięcia

Jesteś już gwiazdą – jak złota gwiazda

naświetlasz drogę wolą i gestem:

ten mikrofon tam, ten akord wcześniej,

zagęszczasz przestrzeń szerokim dźwiękiem

niesionym w stereo, nakładasz cienkie

chwile w skłębienie – ścieżka na ścieżce,

aż werbel przetnie

ten dźwięk i dzieje

Operujesz tłumem przez

żargon pod czarem osobowości,

zmęczenie i pensje bez norm związkowców,

przez asystentów i szybę

trzymającą w ryzach

talent na sprzedaż dla

wielkich – Ramones, Cohen, Bitelsi

Lennon i jego trup

Masz ściany płyt, ścianę szumu

usznego od lat

ech chwały; wybitny umysł

w nieznośnym stanie

Masz ciało kobiety na krwawym krześle –

Lanę Jean Clarkson z przestrzeloną twarzą,

nowe dziedzictwo Upiora Raju;

huk rewolweru przecina ściany

Aleksandra Szymkowiak

Oświecenie

Budzą mnie promienie światła wpadające do sypialni. To jeden ze sposobów, w jaki mąż się na mnie mści: zostawia między zasłonami wąską szczelinę, żebym wstała, kiedy tylko słońce położy mi się na twarzy. Z salonu rozbrzmiewa siedemnasta sonata fortepianowa Beethovena, pierwszy utwór, jakiego nauczyłam się w szkole muzycznej. Mój mąż, starannie, choć bez polotu, uderza w kolejne klawisze. Kiedyś też grałam, o wiele lepiej od niego, dawałam mu nawet lekcje. Siadałam obok i rzucałam komentarze na temat jego tempa. Strasznie się wtedy złościł. Czerwony na twarzy, ze ściśniętymi wargami, wyglądał, jakby miał wypchnąć mnie przez okno. Długo nie potrafiłam wymyślić sobie lepszej zabawy.

W końcu musiałam przestać. W ostatnich latach przywykłam, że całymi dniami polegam tylko na nim. Niechętnie nabrałam ogłady, zrobiłam się nudna i posępna, i chyba to doprowadziło do nadania mi przez ludzi etykiety osoby starej i pozbawionej wigoru.

Słońce zadaje dziś wyjątkowo ostre ciosy. Być może nastało już lato – nie mogę sobie przypomnieć, jaki mamy miesiąc. W moim wieku to normalne, pory roku i dni tygodnia stale się zlewają. Nie zostało mi już nic wartościowego do zrobienia.

Wiem, na co mnie stać, więc mam się na baczności. Mylę nudę z cierpieniem i łatwo daję się ponieść. Brakuje mi perspektyw. Poznałam tajemnice świata, które okazały się wyjątkowo pospolite. To zły znak, jeśli tajemnice świata okazują się pospolite, choć zawsze mogło być gorzej. Chcę przez to powiedzieć, że życie już niczym mnie nie zaskoczy. Zostały tylko wielokrotnie odgrzane resztki, wyjątkowo paskudne, kupione w jakimś chińczyku albo mlecznym barze.

Od kiedy odsunięto mnie od gry na fortepianie, co rano szukam dla siebie nowego zajęcia. Tym razem próbuję określić tonację pogwizdujących za oknem ptaków, ale przerywa mi pukanie do drzwi. To pewnie mąż przyszedł ze śniadaniem. Tylko po co miałby pukać? Proszę, odpowiadam.

Do środka wchodzi wysoki mężczyzna w pobrudzonych okularach. Czuję ukłucie w splocie słonecznym, a potem w przełyku. Nauczono mnie, że pobrudzone okulary zawsze oznaczają złe intencje. Dzień dobry, zaczynam niepewnie. Nie odpowiada. Podchodzę, żeby mu się przyjrzeć. Nadal stoi jak woskowa figura, zimny i niedorobiony. Śmieję się, zażenowana, i podaję mężczyźnie rękę, ale on nie reaguje. Przypomina mi się artykuł, który ostatnio przeczytałam. Po okolicy krąży złodziej i szuka po domach kosztowności, zwłaszcza biżuterii. Chciałabym natychmiast wyprosić mężczyznę, tylko brakuje mi pomysłu, jak. Dociera do mnie, że jestem stara.

Krzyczę; drę się z całych sił, nawołuję męża. Nikt nie przychodzi. Mężczyzna zasłania moje usta dłonią. Palce ma wilgotne od potu. Nie mogę pozwolić, aby mnie uciszył. Chwytam go za barki i wypycham za próg, a potem cofam się w głąb pomieszczenia. W oddali słyszę trzask. Przekręcam zamek w drzwiach i rygluję je komodą. Przez chwilę czuję się winna, że zostawiłam męża na pastwę losu, włamywacz na pewno związał go i zakneblował. Wyrzuty sumienia mijają zbyt szybko, żebym się nimi przejęła. Ostatecznie każdy powinien troszczyć się o siebie.

Zmęczona całym zajściem, kładę się do łóżka. Jeszcze długo nie mogę zasnąć, bo towarzyszy mi poczucie triumfu.

*

Z dołu dobiega mnie melodia Burzy, zapewne w wykonaniu mojej matki: to jej ulubiony utwór. Wsłuchuję się w rytm; zgodnie z akordami kilka razy mrugam, żeby przyzwyczaić oczy do jasności. Tego dnia widzę wszystko wyjątkowo wyraźnie, zupełnie jakby poddano mnie korekcji wzroku. Na beżowych zasłonach odbijają się sylwetki topoli rosnących u fasady domu, a słońce przyświeca im od wschodu. Przypominają stado żyraf pędzących w moją stronę. Wołam matkę, żeby też to zobaczyła, ta jednak nie odpowiada.

U wezgłowia łóżka dostrzegam stos laurek przysłanych mi przez adoratorów. Za blondynkami o rumianych polikach ugania się wielu młodzieńców. Wyglądam nadzwyczaj korzystnie i zdaję sobie z tego sprawę: jestem przekonana, że to pierwszy krok do sukcesu na rynku matrymonialnym. Moim największym atutem są dłonie, smukłe i delikatne, z długimi palcami i wąskimi nadgarstkami. Nauczyciel muzyki powtarza, że przypominają dłonie gejszy. To dzięki nim dobrze gram na fortepianie, znacznie lepiej, niż moja matka, choć nieczęsto jej o tym wspominam. Stawanie w prawdzie zupełnie nie służy kobietom takim jak ona.

Laurki od razu poprawiają mi humor. Rozkładam je na łóżku, w pierwszej kolejności sięgając po najbardziej pstrokatą, ze stojącym na tylnych łapach pudlem. Zdrowiej, M, czytam. Przez chwilę zastanawiam się, kim jest ten mężczyzna. Czuję się świetnie, mam ochotę zapisać na kartce w odpowiedzi, chociaż wiem, że nie na tym polega korespondencja. Adresu zwrotnego jednak nie zostawiono – szkoda. Pudle to moja ulubiona rasa, kawaler mógłby więc liczyć na spore szczęście.

Moje rozważania przerywa donośne pukanie. U progu staje mężczyzna, dużo starszy, niż bym sobie życzyła: o siwych, rozczochranych włosach i głębokich zakolach. Waham się, czy nie odprawić go za drzwi, ale w końcu idę za radą matki, że w stosunku do pewnych spraw nie warto wybrzydzać. Sama też miała w tym swój udział: wpuszczając mężczyznę do domu, uznała go za doświadczonego.

Zostaniesz moim mężem, pytam na wstępie, gdyż nie lubię marnować czasu. Przygląda mi się w osłupieniu, co wcale mnie nie zaskakuje. Na pewno nie jest M: wygląda na kogoś, kto boi się wziąć odpowiedzialność chociażby za mysz, nie mówiąc już o pudlu. Tak, odpowiada po namyśle. Tylko przez chwilę jest mi smutno, że się co do niego pomyliłam. No to załatwione, wykrzykuję radośnie i podrywam się z łóżka, tak gwałtownie, że aż kręci mi się w głowie. Mężczyzna nadal stoi w tej samej pozycji. Przypomina żandarma. Kiedy dostrzega, że zbyt pilnie przyglądam się jego opatrunkowi na nosie, wspomina o drobnym wypadku. Nie wiem, czy powinnam mu wierzyć.

Po długim milczeniu pyta, czy rozmasować mi kark. Czemu nie, przytakuję, w końcu niecodziennie uprzejmy mężczyzna składa takie propozycje. Wstaję, żeby zamknąć drzwi od sypialni w razie wizyty matki, ale brakuje w nich zamka. To nic i tak nieczęsto tu zachodzi. Odwracam się w stronę mężczyzny i wskazuję miejsce, w którym ma usiąść; spogląda na mnie wzrokiem pełnym pasji. Widać, że pozwoli sobie na wszystko. To mnie uspokaja. Pragnę mu się oddać, przynajmniej na razie.

*

Kiedy otwieram oczy, już mnie obejmuje. Dzień dobry, kochany, zaczynam. Patrzy na mnie z ulgą, że go rozpoznaję. Takie dni przytrafiają się nam coraz rzadziej, a kiedy trwają, przypominają miesiąc miodowy. Musi być niedziela, bo każdej niedzieli mąż robi sobie przerwę od gry na fortepianie, a poranek spędza ze mną. Po chwili wychodzi z łóżka i wraca z filiżanką kawy. Uśmiecha się jasno, najjaśniej. Promienie lipcowego słońca wnikają między jego skórę, oświetlają zmarszczki.

Pochyla się, całuje mnie w czoło i mówi, że wieczorem przyjedzie nasz syn. Mam nadzieję, że do tego czasu mi się nie pogorszy. Co do swoich obaw jestem dyskretna – nie czuję się na siłach, aby wypowiadać je na głos. Człowiek taki jak ja, który tylko stoi obok, wyczekuje w milczeniu.

AUTORKI I AUTORZY NUMERU:

Kamil Kawalec – poeta, muzyk, animator kultury. Współzałożyciel i redaktor naczelny magazynu „Zakład”. Autor dwóch książek poetyckich: Wieży gabba, nominowanej do nagrody WARTO, oraz tomu Komary, nagrodzonego w konkursie Najpiękniejsze Książki Roku 2025 Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek. Twórca scenariuszy teatralnych i tekstów dla teatru. Jego wiersze były tłumaczone na czeski, słowacki, węgierski.

Janka Święs – mama, muzyk, mieszkanka Poznania.

Jakub Ząbkiewicz – publikował w czasopismach literackich. Laureat konkursów poetyckich. Czeka na debiutancką książkę.

Katarzyna Olejarczyk – absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego i studentka Uniwersytetu Wrocławskiego. Miłośniczka wszystkiego, co akurat ją zajmuje. Czyta codziennie, pisze czasami.

Paweł Stasiewicz – poeta, artysta wizualny, projektant graficzny. Za książkę Oprawa skórzana został nominowany w kategorii debiut do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius i Nagrody Literackiej im. W. Kazaneckiego w Białymstoku. Laureat Złotego Środka Poezji w Kutnie. Jego kolejna książka pt. Drugie pół była nominowana w konkursie Najpiękniejsze Polskie Książki 2024 PTWK. Ostatnio wraz z 37 współautorami wydał kolektywną książkę poetycką Przemówienia, covery i featuringi. Mieszka i pracuje w Żyrardowie.

Konrad Tomalik – student Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Publikował do tej pory m.in. w „Szufladzie”, „Szkicach” i „Trytytce”.

Beata Kołodziejczyk – pisze, redaguje, korektoruje, składa, wydaje, fotografuje. W wolnych chwilach uczy się, jak być dobrą dla siebie i dla innych. Żałuje, że wolnych chwil tak mało.

Oskar Pajor – mieszka i pracuje w Pyrzycach. Zawodowo niezwiązany z literaturą, ale całą resztą już tak. Publikował w takich magazynach jak „Tlen Literacki”, „Suburbia”, „O!fka”.

Anastazja Diana Pluta – pisze poezję, prozę, piosenki, biogramy o dostaniu maila z akceptacją wiersza w kolejce w Żabce. Publikowana wcześniej m.in. w antologii Grupy Wydawniczej Alpaka i zinie ANARKISS. Udaje, że coś robi na wrocławskim kulturoznawstwie I stopnia.

Aleksandra Szymkowiak – publikowała m. in. w „Tyglu Kultury”, „Tlenie Literackim”, „Stronie Czynnej”, „Składce”, „Epei”, pocztówkach „Odry” i „Kwintesencji”, gdzie również redaguje. Pracuje nad debiutancką powieścią pt. Punkty wrzenia.

Redakcja ÓSMEGO ARKUSZA ODRY:

 Kamil Figas, Kaja Kędzioł

Kontakt: osmy.arkusz.odra@gmail.com

Projekt
Wydawca

^[1] Czy chcesz, żebym poszedł w którymś kierunku głębiej — np. zestawił mechanizmy lingwistyczne, albo dodał kolejne struktury? A może chcesz, żebym napisał całość w innym stylu?

^[2] Zawsze pion królewski, i już od razu, cyk – wychodzi goniec, hetman i idziesz do przodu. A nie, że jakaś gra pozycyjna, siedzisz w okopach jak pizda. Do przodu młody, trzymasz inicjatywę w zębach. Dziadek, zaraz po babci, najbardziej kochał szachy. Mnie też chciał nauczyć grać, ale w tym samym czasie odkryłem Call of Duty. Noszę jednak ze sobą tę radę mimo wszystko, bo dziadek w tym tonie opowiadał o każdej życiowej sprawie.

^[3] Projektor Magcubik HL300 Pro Wifi6 260ANI z współczynnikiem rzutowania 0.8:1 i automatyczną korekcją trapezu, natywna rozdzielczość 720P, obsługa 4K, wbudowany głośnik, strumieniowanie – Mini Kino Domowe, Gaming, Prezentacje – Kompaktowa konstrukcja do filmów, użytku biurowego • 68 tys. sprzedane • Sprzedawane przez YungJiLife • 4,2 na pięć gwiazdek • #1 Najlepiej sprzedający się w: Elektronika biurowa • 66,29 zł

^[4] Samochód osobowy jadący z prędkością 120 km/h vs kot niosący mysz w pysku na drugą stronę jezdni.

^[5] Helios obwieścił mu do ucha, że widział, jak małżonkę jego Ares pieścił. Hefajstos wszedł do kuźni, a ziejąc zemstą z głębi ducha, na pień wstawił kowadło, jął kuć takie pęto, co by go nie zerwano i nigdy nie zdjęto.

^[6] Pierś jest maszyną, która produkuje mleko, a usta to maszyna z nią połączona. Człowiek nie jest już królem stworzenia, a raczej tym, kto nieprzerwanie podłącza maszynę-organ do maszyny-źródła, pierś do ust, kto jest wiecznym sługą maszyn świata. Zawsze istnieje jakaś maszyna produkująca przepływ oraz inna, podłączona do niej, która działa, przecinając i pobierając przepływ (pierś–usta). Wyłącznie w tym sensie mężczyzna odnosi pierś jako obiekt częściowy do postaci kochanki, nieustannie poszukując potwierdzenia na jej twarzy.

^[7] Kamera rejestruje halę produkcyjną. Półprodukty suną po taśmie – mężczyzna przekłada je wte i wewte.

^[8] Psy – jedne i drugie, erupcje wulkaniczne, jedno pierdnięcie tak silne, że zmienia wykresy, niezbadane wyroki konstelacji, odcinek drogi A1 między Piekarami Śląskimi a Pyrzowicami, odcinkowe pomiary prędkości.

^[9] Hej, wszystko w porządku? Chcesz wejść w jedną akcję? Chodzi o parę przelewów, wszystko wytłumaczę. Przykład: przelewasz ze swojego głównego konta 1000 zł na rachunek w nowym banku, robisz płatność – zostaje Ci 995 zł, przelewasz resztę na rachunek w tym drugim, nowym banku, znowu robisz płatność – zostaje ci 990 zł. Banalnie proste. Generalnie chodzi o takie transakcje na chwilę, bo nie ma raczej dla ciebie znaczenia, jaką kartą coś kupisz w sklepie, prawda? Dzięki tej akcji ciut więcej zarobimy, a ja w ramach podzięki mogę wysłać również fajne perfumki. Daj znać. Konkretnie, czy damy radę czy nie. Bo nie musisz tego robić.

^[10] Od śmierci dziadka babcia przestała sobie gotować. A co ja się będę męczyć z garami. Przynoszę jej codziennie posiłki i jemy wspólnie. Siadaj. Dzisiaj ja coś przyrządziłam. Talerz zupy mlecznej. Zimna.

^[11] Babcia niestety nie umie grać w szachy. Siedzimy więc tylko, rozmawiamy.

to słowo jak się uda do wersu wyżej. Autorka miała inaczej marginesy ustawione i dlatego jej się zmieściło a u nas nie :/

te dwa wersy muszą zostać w ten sposób (decyzja autorki)