BACHMANN: Granice niemieckiej różnorodności • ZETKI w bufecie

SZUBARTOWICZ, DYMKOWSKI, ŁUCZAK, BOGACZYK: Świat w matni

Konstelacja geniuszu: MIŁOSZ, CAMUS, EINSTEIN I WEIL • Teatr Polski

CWENARSKI: Malarstwo • Dumała o KAFCE • W świecie STASIUKA

Jubileusz Wratislavii Cantans • 8 Arkusz: Poezja z pocztówek

SPIS TREŚCI 12/2025:

2 ZETKI. POKOLENIE BUFETOWE Z Paulą Pustułką rozmawia Piotr Gajdziński

9 Przemysław Szubartowicz: W MATNI

14 Włodzimierz Bogaczyk: ŚMIERCIONOŚNA MIŁOŚĆ

21 Klaus Bachmann: GRANICE NIEMIECKIEJ RÓŻNORODNOŚCI

30 Wojciech Łuczak: UMIARKOWANA REWOLUCJA W GRANICACH PRAWA

35 Maciej Dymkowski: CZY NADCHODZI SCHYŁEK LIBERALNEGO ZACHODU?

42 Dmytro Błyzniuk: WIERSZE

45 Cynthia L. Haven: KONSTELACJA GENIUSZU: MIŁOSZ, CAMUS,

45 EINSTEIN I WEIL

52 KAFKA: MAGIA PRZEMIANY Z Piotrem Dumałą  rozmawia Łukasz Musiał

59 Almudena Sánchez: WIERSZE

62 Justyna Szumańska: W ŚWIECIE STASIUKA WSZYSTKO PŁYNIE

66 Piotr Florczyk: Z DZIENNIKA

73 Jacek Mączka: WIERSZE

75 Dariusz Bitner: CHEROKEE LANE

83 LITERATURA, CZYLI ŚMIERTELNIE POWAŻNA ZABAWA Z Jerzym Łukoszem

83 rozmawia Ewelina Adamik

87 Rafał Augustyn: HOHES B, NOCHMALS

92 Magdalena Talik: JUBILEUSZ Z WIELKIM ROZMACHEM

96 Patrycja Cembrzyńska: WSZYSTKIEGO Z POWROTEM

102 Marek Śnieciński: CWENARSKI W PAWILONIE CZTERECH KOPUŁ

105 Grzegorz Ćwiertniewicz: AKT TRZECI

105 Kamil Bujny: LEM I METAFORY

110 Marcin Adamczak: JEDNA BITWA PO DRUGIEJ

112 Jan Topolski: OŻYWIANIE KORALOWCÓW

114 Jacek Sieradzki: NA ZŁE CZASY

117 Hubert Klimko-Dobrzaniecki: KARTKA Z DZIENNIKA

118 Mariusz Urbanek: MEL, KASIA I BOGURODZICA

NAD KSIĄŻKAMI

120 Jarosław Petrowicz: GDZIE JESTEŚ, PIOTRUSIU?

121 Kamil Figas: W OPARACH DYMU

124 Ryszard Biberstajn: MIĘDZY PEWNOŚCIĄ I WĄTPIENIEM

125 Zofia Tarajło-Lipowska: WIELOGŁOS RODZINNY

127 Jacek Sieradzki: AJ BAJ BAJ…

132 W OFICYNIE

133 POCZTÓWKI LITERACKIE KAROLA MALISZEWSKIEGO

134 SYGNAŁY: LABIRYNT W SŁUBICACH, KUŹNICKI, CDn

141 WERNISAŻE

142 INFORMACJE, KOMENTARZE

145 8 Arkusz: SŁOWA POBIERANE Z ZIEMI

Odrę można czytać także online: na www.e-kiosk.pl i www.nexto.pl

2025 rok zakończymy razem z Agnieszką Jarząb i Maćkiem Bączykiem z kinoMANUAL wspólnym Seansem w Pradze. A seanse bywają różne — terapeutyczne, spirytystyczne albo filmowe (une séance de cinéma). Te ostanie potrafią być równolegle wszystkim naraz: ruchomym obrazem, medytacją i wywoływaniem duchów. 10 grudnia o godz. 20.00 zapraszamy więc do Alfred ve dvoře na wyjątkowy eksperymentalny wieczór.

Na ogół uczestnicy zbierają się w ciemnych wnętrzach i w napięciu oczekują wiadomości, które przekaże im medium. Nie ma znaczenia, czy to, czego doświadczą, okaże się złudzeniem, czy twardym faktem. Liczy się seans, szum aparatury, zapach nagrzanych żarówek, wspólne podążanie za światłem.

kinoMANUAL zajmuje się projekcjami, które powstają przez wprawianie w ruch pojedynczych stop-klatek. Używają do tego celu rzutników slajdów o najprostszej konstrukcji, będących współczesną odmianą Latarni Magicznej. Ich medium jest światło w ruchu, czyli kino w swojej pierwotnej postaci.

„Kiedy młodość mówiła głośno: strajki studenckie ’88–’89 we Wrocławiu. Historia odwagi zapisana w archiwalnych nagraniach i wspomnieniach uczestników”

Wspólnie z Instytutem Pamięci Narodowej we Wrocławiu oraz  Stowarzyszeniem Odra–Niemen zapraszamy na  pokaz filmu dokumentalnego „Ta nasza młodość… Strajki studenckie ’88 ’89”. Projekcja filmu odbędzie się  w czwartek, 11 grudnia 2025 r., o godz. 19.00 w siedzibie Stowarzyszenia Odra–Niemen we Wrocławiu przy ul. Zelwerowicza 16/3.

Podczas wydarzenia zaprezentowany zostanie film w reżyserii Alicji Grzymalskiej, będący koprodukcją Instytutu Pamięci Narodowej oraz Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu. Dokument opowiada o strajkach studenckich we Wrocławiu w latach 1988–1989, ukazuje działalność Niezależnego Zrzeszenia Studentów i wykorzystuje unikatowe materiały archiwalne oraz rozmowy z uczestnikami tamtych wydarzeń.

Po projekcji odbędzie się dyskusja z udziałem dr. hab. Kamila Dworaczka, dyrektora Oddziału IPN we Wrocławiu, oraz Alicji Grzymalskiej – reżyserki filmu. Spotkanie stanowi okazję do refleksji nad dziedzictwem opozycji studenckiej, a także nad pamięcią i odwagą młodych ludzi, którzy w latach 80. upominali się o wolność.

Serdecznie zapraszamy!

11 grudnia w Auli Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu odbędzie się konferencja dotycząca Kultury na Dolnym Śląsku w dziele pojednania pomiędzy Polską i Niemcami. Wydarzeniu towarzyszyć będzie koncert podczas którego usłyszymy piosenki Anny German i Czesława Niemena. Organizatorami są Fundacja Św. Jadwigi i Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu.

Pojednanie polsko-niemieckie to proces złożony, wielowątkowy  i historycznie uwarunkowany, który nabrał szczególnego znaczenia po II wojnie światowej. W tym długim i niełatwym procesie kluczową rolę odegrała kultura – jako przestrzeń spotkania, wymiany i budowania wzajemnego zrozumienia. Dolny Śląsk, ze względu na swoją unikalną historię, był i pozostaje ważnym miejscem tej symbolicznej i realnej pracy nad odbudową relacji między Polakami a Niemcami.

Dolny Śląsk to region o burzliwej historii – przed 1945 rokiem zamieszkany głównie przez Niemców, po wojnie został włączony do Polski, a jego ludność niemiecka w większości wysiedlona. W ich miejsce przybyli Polacy z różnych stron – głównie z dawnych Kresów Wschodnich. W efekcie region stał się tyglem pamięci, traum, ale też potencjalnej kulturowej odnowy. To właśnie tutaj możliwe było stworzenie nowego modelu relacji – nieopartego na konflikcie, ale na współpracy, otwartości i uznaniu wspólnej przeszłości.

Kultura w tym kontekście stała się nośnikiem pamięci i narzędziem dialogu. Przykładem mogą być wspólne wystawy historyczne i artystyczne, festiwale filmowe, publikacje literackie, działania teatrów, tłumaczenia i spotkania autorskie. Takie inicjatywy umożliwiały zrozumienie „drugiej strony”, pokazując, że za historycznymi etykietami – Niemiec i Polak – stoją konkretni ludzie, ich emocje, tragedie i marzenia.

Ważną rolę odegrały też działania organizacji pozarządowych, samorządów i partnerstw miast – zwłaszcza w relacjach Wrocławia  z niemieckimi miastami partnerskimi, jak Drezno czy Wiesbaden. Instytucje te wspierały projekty edukacyjne i artystyczne, które skupiały się na wzajemnym poznaniu kultur, języka i historii. Dzięki temu kultura stawała się nie tylko odbiciem przeszłości, ale też drogą do przyszłości – do wspólnej Europy opartej na wzajemnym szacunku i współpracy.

Nie sposób pominąć także faktu, że niemieckie dziedzictwo Dolnego Śląska – architektura, literatura, nazwy miejsc – nie zostało całkowicie wymazane. W ostatnich dekadach Polacy coraz częściej uczą się czytać je jako część wspólnej historii, a nie obcy element. W ten sposób kultura regionu staje się pomostem, a nie przepaścią.

Podsumowując, kultura pełniła i nadal pełni kluczową rolę w dziele pojednania polsko-niemieckiego. To dzięki niej możliwa była przemiana – z wrogości i nieufności do zaufania i partnerstwa. Dolny Śląsk, ze swoim wyjątkowym dziedzictwem i doświadczeniem, jest przykładem, że pojednanie nie jest tylko domeną polityki, ale także – a może przede wszystkim – kultury i wspólnej pracy symbolicznej.

Powyższe tezy są przyczynkiem do zorganizowania we Wrocławiu konferencji kulturowo-naukowej wspólnie z Wrocławsko-Dortmundzko-Lwowską Fundacją im. Św. Jadwigi. Fundacja założona w duchu chrześcijańskiej solidarności, od lat działa na rzecz budowania mostów między narodami Europy Środkowo-Wschodniej – szczególnie między Polakami, Niemcami i Ukraińcami. Jej doświadczenie w dziele pojednania polsko-niemieckiego może dziś stanowić drogowskaz dla równie złożonego procesu pojednania między Polską a Ukrainą – zwłaszcza w kontekście wspólnej, często trudnej historii XX wieku oraz obecnych wyzwań.

W kontekście pojednania polsko-niemieckiego, Fundacja odegrała ważną rolę poprzez programy edukacyjne, wymiany młodzieży, warsztaty historyczne, rekolekcje międzykulturowe, wspólne działania społeczne  i pomocowe. W jej projektach kładziono nacisk nie tylko na wiedzę  o historii, ale też na doświadczenie spotkania z „innym” – żywego człowieka, który mówi innym językiem, ale ma podobne wartości  i marzenia.

Właśnie to doświadczenie – spotkania, empatii i wspólnej pracy – może być dziś wykorzystane w relacjach polsko-ukraińskich. Te relacje – choć od kilku lat wzmocnione solidarnością wobec rosyjskiej agresji na Ukrainę – mają także swoją trudną przeszłość: rzeź wołyńską, przymusowe przesiedlenia, wzajemne uprzedzenia i niezrozumienie. Fundacja św. Jadwigi pokazuje jednak, że pojednanie nie musi oznaczać zapomnienia, ale może być procesem, w którym obie strony uznają cierpienie drugiego, współczują i podejmują odpowiedzialność za przyszłość.

Dziś, gdy wojna w Ukrainie stawia nowe wyzwania, a jednocześnie otwiera serca Polaków na pomoc sąsiadom, warto spojrzeć na model pojednania wypracowany z Niemcami – z jego cierpliwością, pokorą i konsekwencją – jako inspirację. Fundacja św. Jadwigi, działająca na styku trzech narodów i trzech tradycji, pokazuje, że pojednanie nie jest abstrakcyjnym celem, ale konkretną drogą, na której najważniejsze są: spotkanie, rozmowa i wspólne działanie.

Wrocławskie Kolędowanie – Koncert dla Pokoju  już 11 grudnia w Hali Stulecia. 

11 grudnia o godz. 18:00 spotkamy się na wyjątkowym, pełnym emocji i świątecznego ciepła koncercie. Tegoroczna edycja jest wyjątkowa bowiem dedykowana jest światowemu pokojowi.

Wroclawskie Kolędowanie to jedna z najpiękniejszych wrocławskich tradycji, która już trzeci raz połączy mieszkańców Wrocławia we wspólnym śpiewie najpiękniejszych polskich kolęd.

Wydarzenie ma charakter inkluzywny i otwarty. Udział w koncercie jest bezpłatny, a wejściówki trafią do mieszkańców Wrocławia. Koncert zostanie zorganizowany z pełnym uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami ruchowymi oraz osób głuchych i niedosłyszących (tłumaczenie na PJM, dedykowane sektory).

Bezpłatne wejściówki
Do odebrania w kasie Hali Stulecia w dniach 1 – 2 grudnia 2025, w godz. 14:00–17:00.
Liczba wejściówek jest ograniczona, jedna osoba może odebrać maksymalnie 5 wejściówek.

Do zobaczenia na wspólnym kolędowaniu, które łączy pokolenia i serca!

Na koncert zaprasza Prezydent Wrocławia Jacek Sutryk i Organizator wydarzenia Centrum Historii Zajezdnia.

Magia Świąt w Legnicy powraca! Już w dniach 12-14 grudnia Rynek Legnicki zamieni się w centrum świątecznej radości i tradycji. Legnicki Jarmark Świąteczny to miejsce pełne atrakcji, które zachwycą zarówno najmłodszych, jak i dorosłych. Kolorowe stoiska, pachnące grzańcem, regionalne smaki, rękodzieło oraz bogaty program artystyczny tworzą niezapomnianą atmosferę. To idealna okazja, aby wspólnie z rodziną i przyjaciółmi poczuć klimat zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia. Sprawdź harmonogram i odwiedź nas w tym przedświątecznym czasie.

Od piątku do niedzieli będzie można odwiedzić stoiska oferujące rękodzieło, dekoracje, regionalne smaki, naturalne produkty oraz świąteczne prezenty.

Nie przegapcie tej magicznej okazji, aby poczuć prawdziwego ducha świąt w Legnicy. Zapraszamy na jarmark i życzymy wspaniałych wspomnień!

„Amatorki” to spektakl o uwikłaniu w stereotypy. Wszyscy bohaterowie to jakby zrobione według matrycy produkty zbiorowego „bez-myślenia” – chętnie wchodzą w role, w których funkcjonowali i funkcjonują ich rodzice czy dziadkowie, dziedzicząc wiele traum pokoleniowych.

„Kobiety wychodzą często za mąż lub giną w inny sposób” – tak o bohaterkach „Amatorek” pisze noblistka Elfriede Jelinek. Opisując równoległe historie trzech kobiet – Brigitte, Pauli i Susi – Jelinek dokonuje analizy relacji damsko-męskich przedstawionych jako pole walki i przemocy. Relacje między kobietami i mężczyznami budowane są na zasadach biznesowych kontraktów. Kobieta od mężczyzny chce pieniędzy, bezpieczeństwa materialnego, dziecka i nazwiska, co ma niejako usankcjonować ją jako kobietę i pozwolić jej przyjąć określoną rolę w społeczeństwie – żony i matki. Mężczyzna od kobiety oczekuje przyjemności cielesnych, usługiwania i niemalże niewolniczej pracy. On stosuje wobec niej przemoc – ona odpłaca mu się podstępem.

Jedna z bohaterek walczy na śmierć i życie o zapewnienie sobie odpowiedniego statusu społecznego, wyjście z biedy, porzucenie znienawidzonej pracy, podczas gdy druga naiwnie marząc o „miłości przenoszącej góry”, nabiera się na kulturowy mit, oddając w zamian swoją niezależność i marzenia. W obu przypadkach mężczyzna jest środkiem do celu, wehikułem, który ma przenieść do „ziemi obiecanej”, a kobiety są ofiarami zarówno samczej dominacji, jak i własnej bierności, braku ambicji, naiwności, wygodnictwa, ale też stereotypów społecznych, którym ulegają.

Spektakl „Amatorki” to pełne ironii i groteski studium przypadków, opisane ciekawym językiem literackim, okraszone hip-hopwym bitem, do którego Agnieszka Wolny-Hamkało napisała piosenki, odsłaniające inne oblicze głównych bohaterek tej opowieści.

 

 

Data:
12 grudnia | godz. 19:00 KUP BILET
13 grudnia | godz. 17:00 KUP BILET

Miejsce:
Wrocławski Teatr Współczesny im. Marii i Edmunda Wiercińskich, Scena na Strychu
ul. Rzeźnicza 12, Wrocław

Bilety:
40 zł – normalne, 30 zł – ulgowe, do nabycia na stronie Wrocławskiego Teatru Współczesnego www.wteatrw.pl/Amatorki

Spektakl rekomendowany dla widzów 16+

Spektakl współfinansowany ze środków budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego oraz Gminy Wrocław, www.wroclaw.pl

Fot. Łukasz Markuszewski