Udostępnij:

Dodano:

24.04.2020 13:19

FABRYKACJA CZŁOWIEKA ZACHODU

Naszym punktem wyjścia jest pewien fatalizm. Drogi myśli nieuchronnie zmierzają do odwiecznego pytania: w imię czego możemy żyć? Innymi słowy, dlaczego żyć? Otóż to: dlaczego? Żadne społeczeństwo nie ma takiej mocy, żeby usunąć pytanie „dlaczego”?, wymazać to znamię człowieczeństwa. A jednak…Upadek sztuki stawiania pytań na zadufanym w sobie Zachodzie jest równie widowiskowy jak jego naukowe i techniczne wiktorie. Strach przed myśleniem bez instrukcji uczynił z wolności, jakże drogo okupionej, więzienie z dyskursu o człowieku i społeczeństwie, mowę trawę. Co się dzieje? Stając się rzeczą nauk, mówiące zwierzę porzuciło, jak sądzimy, mroczny świat genealogii; tajemnica została zniszczona. Tym razem domek z kart się zawalił, tradycyjne rusztowania dogmatyczne kończą się właśnie na naszych oczach rozpadać. Państwo, Religia, Rewolucja, Postęp, te teatralne sztuczki porywa wybuch naukowego Menedżerstwa, które zrywa wszystkie pęta, jest obiecane całemu światu. Tracimy wszystkie iluzje, co poczniemy z tą utratą? Gdyby dodać do tego pytania informację o tym, że podstawą dla najnowszego spektaklu Mojżesz Teatru Polskiego – w podziemiu jest ostatnia rozprawa naukowa Zygmunta Freuda, którą autor poświęcił biblijnemu Mojżeszowi, fragment tekstu rozpoczynającego niewielką rozprawę Pierre’a Legendre’a mógłby być jego całkiem trafnym opisem.

Mamy w tej próbie realizacji kilka bardzo luźno powiązanych scen, w których reżyser spektaklu Tomasz Węgorzewski z pomocą wypróbowanej ekipy aktorów tego „podziemnego” (pod nieobecność znajdującej się od trzech lat w tarapatach głównej placówki teatralnej Wrocławia) zespołu próbuje nakreślić kondycję ludzką współczesnego człowieka – tę pogrążoną w kryzysie, lęku i poczuciu nadchodzącej apokalipsy. Podczas gdy lęk i obawa przed takim finałem ludzkiego świata wydawałyby się z logicznego punktu widzenia jedynie atawizmem w tych bądź co bądź najspokojniejszych od lat w historii ludzkości (dla wielu cechujących się pełnią dobrobytu), właśnie teraz te przeczucia narastają. Determinują one syndrom zagubienia oraz potrzebę pilnego znalezienia duchowych rozwiązań. Upragniona wolność, którą miała gwarantować wywalczona przed naszych przodków demokracja, okazuje się obecnie ułudą, psychologia, w której pokładamy jeszcze nadzieje, nie daje satysfakcjonujących rozwiązań na odnalezienie szczęścia, a my sami zdajemy się sobie tylko śmiertelnymi ciałami z niby samoświadomym umysłem, którego na dłuższą metę nie umiemy poddać kontroli. Jako wspólnota nie potrafimy budować autentycznych i konstruktywnych relacji: jesteśmy zbyt zmęczeni natłokiem informacji, a także ciążącym na nas wrażeniem nieustannej odpowiedzialności – a przy tym w końcu zbyt przerażeni katastrofą klimatyczną, której nieuchronność odbija się nie tylko na Facebooku, ale także w naszych sumieniach.

Potrzebujemy więc silnego i bezkompromisowego przywódcy, który niczym ojciec-superbohater wziąłby na barki wszystkie nasze lęki i przy okazji to dręczące nas poczucie odpowiedzialności. Jednocześnie zdajemy sobie sprawę, że to oznacza powtórkę z autorytaryzmu. Kilka improwizowanych scen Mojżesza – w którym część zatytułowaną Ziemniaki uważam za najlepszą pod względem koncepcyjnym i symbolicznym – nie daje nam odpowiedzi na to, co mamy zrobić z utratą iluzji i pustką tożsamościową, która pojawia się na ich miejscu. Być może w obliczu takiego stanu rzeczy spełni się niezbyt optymistyczna dla humanisty hipoteza Franza Boasa, zakładająca, że w toku ewolucji człowiek będzie musiał całkowicie porzucić sferę emocjonalną, a więc także potrzebę duchowości i poszukiwania poczucia sensu na rzecz czystej kalkulacji i racjonalizmu, co z kolei będzie źródłem powrotu do tym razem całkowicie świadomie kontrolowanego przez człowieka determinizmu i wyrachowanego żonglowania zwierzęcymi instynktami warunkującymi przetrwanie…

Czas pokaże. Na razie musimy porzucić te dywagacje. Pomysł na realizację spektaklu podejmującego tego rodzaju problemy we Wrocławiu wydaje mi się w każdym razie ciekawy i nieźle wykonany; niestety, tak jak w przypadku poprzedniej realizacji tego „podziemnego” teatru, czyli Poskromienia, miałam wrażenie że jest to na razie szkic spektaklu, z kilkoma osobno całkiem dobrze rokującymi scenami, niezbyt jednak dopracowanymi. Praca w zespole teatralnym to zajęcie uzależnione od działania teatru jako instytucji, która zapewnia czas, spokój i odpowiedni budżet, by spektakl miał szansę dojrzeć. Teatr Polski w Podziemiu jako kolektyw powołany w akcie walki sztuki z władzą, manipulacją, układami i kolesiostwem, czyli atrybutami każdej partii, którymi ich przedstawiciele posługują się, by rządzić potem w instytucjach kultury, ma zazwyczaj mało czasu na próby, i jak widać, jest ich niewiele przed premierą; o budżecie trudno nawet wspominać. Jednakże w moim przekonaniu i odbiorze wszystkie dotychczasowe działania artystyczne tej grupy we Wrocławiu są na wagę złota. Są efektem mądrości, myślenia, odwagi, świadomej walki o atrybuty człowieczeństwa, których ostatków jeszcze możemy szukać w sztuce.

Iza Jóźwik

Teatr Polski w Podziemiu, grudzień 2019 Wrocław. Mojżesz w reżyserii Tomasza Węgorzewskiego.

AKTUALNOŚCI

Dodano: 22.11.2022 08:30

Szkolenia dla kultury: Dobre praktyki na trudne czasy

Zapraszamy na bezpłatne szkolenia dla praktyków kultury w zakresie dobrych praktyk w kulturze oraz nowych programów grantowych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego, które odbędą się 25 listopada 2022 w godz. 11.00-15.00 we Wrocławiu. pokaż więcej »

Dodano: 17.11.2022 20:05

Fotorelacja z wernisażu wystawy „Jerzy Rosołowicz. Alchemik / Alchemist”

Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z wernisażu wystawy Jerzy Rosołowicz. Alchemik / Alchemist. Oficjalne otwarcie ekspozycji odbyło się 17 listopada 2022 w Muzeum Współczesnym Wrocław. Więcej informacji o wystawie na stronie www.okis.pl   fot. Małgorzata Kujda   fot. Agnieszka Smutek, Joanna Polak pokaż więcej »

Dodano: 24.11.2022 10:00

Bartłomiej Kot – Premiera płyty „Bez okazji”

Zapraszamy na premierę płyty wrocławskiego artysty, Bartłomieja Kota "Bez okazji", na której znajdują się piosenki o Polsce w ciekawych aranżacjach na akordeon, fortepian, kontrabas i perkusję. Koncert promujący album odbędzie się 24 listopada 2022 o godz. 18.00 w Starym Klasztorze we Wrocławiu. pokaż więcej »

Dodano: 24.11.2022 09:00

Koncert zespołu Art Chamber Duo

Art Chamber Duo to znakomity duet wrocławskich Artystów i Profesorów Akademii Muzycznej, Jarosława Pietrzaka – skrzypce i Julity Przybylskiej-Nowak – fortepian. Serdecznie zapraszamy na koncert duetu, który odbędzie się 25 listopada 2022 o godz. 18.00 w Kubie Muzyki i Literatury we Wrocławiu. pokaż więcej »

Dodano: 24.11.2022 09:00

Spektakl „PARADOX” we Wrocławiu

W najbliższy piątek, 25 listopada 2022 zapraszamy na wrocławski spektakl „PARADOX” w reżyserii Krzysztofa Pulkowskiego do Sali Teatru Laboratorium Instytutu im. Jerzego Grotowskiego. Sztuka jest adaptacją słynnych powieści Josepha Hellera „Paragraf 22” i „Closing Time”. pokaż więcej »

Dodano: 24.11.2022 09:00

Dolnośląski Klucz Sukcesu 2022

Kapituła Wyróżnienia "Dolnośląskiego Klucza Sukcesu" po raz 26. wyłoniła Laureatów. Uroczysta Gala wręczenia statuetek odbędzie się 25 października 2022 w Dolnośląskiej Izbie Lekarskiej we Wrocławiu. pokaż więcej »

Dodano: 24.11.2022 08:00

Klezmorim Trio. Mordechai Gebirtig – bard krakowskiego Kazimierza

Klezmorim Trio tworzą muzycy, których łączy pasja do żydowskiej i bałkańskiej muzyki klezmerskiej. Zainspirowani aszkenazyjską kulturą galicyjskiej diaspory, przenoszą widownię do muzycznego świata przedwojennych sztetli. W sobotę, 26 listopada 2022, muzycy wystąpią w Synagodze pod Białym Bocianem. pokaż więcej »

Dodano: 24.11.2022 08:00

„IMPRESJE KŁODZKIE” wystawa poplenerowa

Zapraszamy na wystawę poplenerową IMPRESJE, która odbędzie się 26 listopada-17 grudnia 2022 w Gminnym Ośrodku Kultury i Bibliotece w Lewinie Kłodzkim. pokaż więcej »

Zapisz się do naszego newslettera

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych (pokaż całość)