X

O JANUSZU BAŁDYDZE W MAGAZYNIE „SZUM”

Zachęcamy do przeczytania tekstu Pawła Polita „Janusz Bałdyga, czyli rozprawa o metodzie” w Magazynie SZUM, który ukaże się w najnowszej monografii tego artysty pod redakcją Agnieszki Chodysz-Foryś i Marty Smolińskiej.

Janusz Bałdyga stwierdził, że „performans nie stawiał wymogów technologicznych, mógł być bardzo szybką reakcją, szybkim gestem”. Rysunek, traktowany jako zwięzły zapis idei, stanowił przez lata trwały punkt odniesienia działań performerskich artysty, przenoszącego często czynność kreślenia z dwuwymiarowej płaszczyzny w przestrzeń.
Paweł Polit

Cały tekst można przeczytać tutaj: https://magazynszum.pl/janusz-baldyga-czyli-rozprawa-o-metodzie/

 

 

Janusz Bałdyga, „Moje imię Anonim” 2024, Festiwal Polskiego Performansu „(nie)Obecność” Rabryka w Goerlitz, fot. Wojciech Chrubasik

 

 

MARCOWY NUMER „ODRY” 3/2026

odra– to już 65 lat • Nagroda „Odry” dla Bohdana ZADURY

GADACZ: Kryptofaszyzm Trumpa • SZUBARTOWICZ: W co gra Nawrocki?

MACIEJEWSKA: Od Breslau do Wrocławia • Wielka miłość Gałczyńskiego

BARAN: dziennik i rozmowa • WITKOWSKI: fragment powieści

Wśród MIKROŚWIATÓW • SZPAKOWSKI i DRÓŻDŻ: niezapomniani

 

Spis treści 3/2026:

2   odra    – TO JUŻ 65 LAT

4 NAGRODA „ODRY” 2025

5 Karol Maliszewski: ZAZNACZENIA I SPROSTOWANIA

10 Bohdan Zadura: WIERSZ

12 Bohdan Zadura: HEJ, KOLĘDA, KOLĘDA…

16 Marta Mizuro: SŁOWA UZNANIA

20 Mariusz Urbanek: KRÓTKI KURS HISTORII „ODRY”. CIĄG DALSZY

24 TRUMPIZM, CZYLI PROTOFASZYZM Z Tadeuszem Gadaczem rozmawia Piotr Gajdziński

32 Przemysław Szubartowicz: WIELKA GRA

37 Leszek Waligóra: SEKSMISJA 2.0, CZYLI GDZIE CI MĘŻCZYŹNI?

42 Paweł Kwiatkowski: PIESKI ŚWIAT

49 Beata Maciejewska: ZMARTWYCHWSTANIE MIASTA

58 Wojciech Łuczak: PREDATORZY W AKCJI

64 Józef Baran: Z TYŁU WIDAĆ LEPIEJ

70 WYCIĄGAĆ SIEBIE Z SIEBIE ZA WŁOSY Z Józefem Baranem rozmawia Mirosława Szott

75 Annabelle Despard: WIERSZE

79 Mariusz Urbanek: ALRAUNE, CZYLI DZIEWCZYNKA HAFTUJĄCA ORNATY

85 Marek Zybura: WITOLDA GOMBROWICZA POCZĄTKI NIEMIECKIEJ

85 „WALKI O SŁAWĘ”

92 Michał Witkowski: SUBSTANCJA

101 Marcin Baran: WIERSZE

103 Olgerd Dziechciarz: PALENIE MOSTÓW

112 Ilias Stanekzai: WIERSZE

114 Elżbieta Łubowicz: SZPAKOWSKI I DRÓŻDŻ

120 Elżbieta Binswanger-Stefańska: DOM DOBRY – W PUŁAPCE STEREOTYPÓW

120 LEPSZOŚCI

124 Rafał Augustyn: TRÓJKĄT WENECKI

128 Marcin Adamczak: DOM DOBRY ZA OCEANEM

131 Jan Miodek: OD KSIĘGOWEJ DO BLIŹNIEJ

133 Jacek Sieradzki: Z PACZKOMATÓW PAMIĘCI

136 Hubert Klimko-Dobrzaniecki: SZLAKIEM TADZIA

NAD KSIĄŻKAMI

137 Andrzej Juchniewicz: JAK UWIEŚĆ CZYTELNIKÓW?

138 Mariusz Urbanek: CZY BÓG JEST? I PO CO?

140 Karol Maliszewski: W SZOPCE, W RUCHU, W LITERATURZE

142 Jerzy Lengauer: ŁASKA PAŃSKA

143 Jarosław Petrowicz: MESJASZ Z DROGÓWKI I OBRYWANIE GUZIKÓW

148 W OFICYNIE

149 POCZTÓWKI LITERACKIE KAROLA MALISZEWSKIEGO

150 SYGNAŁY: AUTOBIOGRAFIA ATWOOD, HOCKNEY, MIKROŚWIATY W MUZEUM NARODOWYM

157 WERNISAŻE

161 8 Arkusz: ROZRUCHY, VOL. 1

 

Odrę można czytać także online na www.e-kiosk.pl www.nexto.pl

 

Wydawcy:
Instytut Książki
Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Wydawnictwo dofinansowane z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Projekt wydawniczy pod nazwą „Ósmy Arkusz ODRY” w miesięczniku „Odra” dofinansowano przez Miasto Wrocław

EMISJA FILMU DOKUMENTALNEGO „WĘDROWCY KARKONOSZY” NA ANTENIE TVP NAUKA

4 marca 2026 o godzinie 6.50 na antenie TVP NAUKA, odbędzie się emisja filmu dokumentalnego „Wędrowcy Karkonoszy” 

Film dokumentalny „Wędrowcy Karkonoszy” – w reżyserii: Macieja Kieresa, Igora Wójcika, Daniela Jasińskiego – opowiada o historii patrzenia, poznawania i zagospodarowywania Karkonoszy przez człowieka. Wędrowiec w Karkonoszach zanurza się w świat magiczny, świat w którym przez wieki mieszka Duch Gór – strażnik karkonoskich skarbów. Człowiek wędrujący w góry chciał zdobyć te skarby, opanować przestrzeń gór, podbić je. Góry były jednak krainą śmiertelnie niebezpieczną, dziką i niezależną od człowieka. W istocie zwanej Duchem Gór, Karkonoszem czy Rubezahlem odbija się wielowiekowa historia konfliktu i relacji człowieka z siłami górskiej przyrody. Duch Gór posiadał w historii wiele twarzy, przedstawiany jest – jako mściwy i kapryśny duch, który karze tych, którzy nie mają szacunku do gór, jako demon albo jako dobroduszny opiekun, który pomaga zagubionym wędrowcom. Wędrowiec w Karkonoszach obcuje nie tylko z przyrodą ale odkrywa w górach świat ponad zmysłowy, który uwiecznia w karkonoskiej poezji, malarstwie i literaturze, a postać Wędrowca jest uniwersalnym symbolem człowieka poszukującego w górach tajemnicy, piękna i wolności od cywilizacji.

Udział biorą: Piotr Gryszel, Ivo Łaborewicz, Romuald M. Łuczyński, Zbigniew Kulik, Edyta Patro, Andrzej Raj, Agata Rome-Dzida
Reżyseria: Maciej Kieres, Igor Wójcik, Daniel Jasiński
Scenariusz: Daniel Jasiński
Współpraca scenariuszowa: dr Beata Lejman
Zdjęcia: Jerzy Szota, Artur Stroiński, Jarosław Radwański
Dźwięk: Jerzy Szota, Bartosz Kieres
Montaż i postprodukcja: Jerzy Szota
Ilustracje i animacje: Paweł Kardis – Kardisart
Opieka naukowa: dr Beata Lejman
Koprodukcja: TVP Historia, TVP3 Wrocław, Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu

Dofinansowano z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego oraz Fundacji KGHM

Wystawa plenerowa „Odra” – to już 65 lat…

„DZIEWCZYNY BONDA” – DZIEŃ KOBIET W MŚCIWOJOWIE

Zapraszamy na wyjątkowy wieczór, 7 marca w świetlicy w Mściwojowie odbędą się gminne obchody Dnia Kobiet pod hasłem „Dzień Kobiet: Dziewczyny Bonda” — w klimacie elegancji, blasku i filmowego czerwonego dywanu.
Organizatorzy zachęcają do przygotowania tematycznych stylizacji — jako gwiazda filmowa lub „dziewczyna Bonda”. Dla przebranych Pań przewidziano miłe niespodzianki.
Zapowiada się wieczór pełen szyku, dobrej zabawy i wyjątkowej atmosfery

 

 

Zapisy w siedzibie CKiB w Mściwojowie, tel. 601 245 956

JAWORSKI DZIEŃ KOBIET

7 marca w ECMEN w Jaworze odbędzie się wyjątkowe wydarzenie z okazji Dnia Kobiet. W programie znajdą się między innymi występy artystyczne, które dostarczą uczestniczkom wielu emocji i wzruszeń. W tym roku wydarzenie odbędzie się w klimacie lat 20. i stylu Wielkiego Gatsby’ego, a na scenie pojawi się projekt „Panowie – Paniom” (Artur Caturian i Dąbrowski Band) z programem „Najpiękniejsze męskie głosy świata”.

 

Koncert z dla Naj z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet

Zapraszamy na koncert najpiękniejszych piosenek w wykonaniu znakomitej wokalistki jazzowej – Doroty Miśkiewicz i wrocławskiego aktora – Mariusza Kiljana, Kazimierza Pichlaka i Łukasza Rybarskiego  z towarzyszeniem zespołu Jacka Szreniawy. Koncert z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet odbędzie się 9 marca 2026 r. w Filharmonii Dolnośląskiej w Jeleniej Górze

 

„D1. Pieśń o autostradzie”– pokazy w marcu

Opowieść o  trwającej od dekad budowie autostrady D1, która powinna połączyć dwa największe miasta Słowacji, ale z wielu przyczyn wciąż nie powstaje. Kameralny spektakl w reżyserii Katarzyny Dudzic-Grabińskiej to eksperymentalna w formie, śmieszno-straszna opowieść o polityce, społeczeństwie środkowoeuropejskim, pieniądzach i nadziei.  Na scenie – Karolina Gorzkowska i Darek Maj. Spektakl jest koprodukcją OKiS, Teatru Polskiego w Podziemiu i Instytutu im. Jerzego Grotowskiego.

Na początku było słowo, a słowo to brzmiało autostrada i ktoś powiedział avanti no dalej chodźmy dalej i powiedział dal Dálnice (po czesku) I niektórzy potem jeszcze jakiś czas mówili autostrada i autostráda ale niektórzy już mówili dálnice a niektórzy niektórzy już mówili diaľnica (po słowacku) choć mówili to jeszcze zupełnie cicho cicho zupełnie cichuteńko aby się nie spłoszyć i ktoś szepnął sen
(…)
Serce powiedziało połączenie i powiedziało rozwój regionów i powiedziało infrastruktura i powiedziało rynek powiedziało oferta pracy oferta i mobilność i tranzyt i powiedziało interoperacyjność integracja modalna multimodalność i ktoś powiedział wybory wybory wybory i naród i półprofil i agencja reklamowa powiedziała Claudia Schiffer i Claudia Schiffer powiedziała I love chocolate

Lukáš Brutovský D1

 

Twórcy:
tekst: Lukáš Brutovský
tłumaczenie, reżyseria i opracowanie muzyczne: Katarzyna Dudzic-Grabińska
kostiumy i asystentka reżysera ds. wizualnych: Anna Adasiak

Obsada:
Ona – Karolina Gorzkowska
On – Darek Maj

——————————–
Projekt grafik: Katarzyna Leks


Data:

12 marca 2026 (czwartek), godz. 19.00 KUP BILET
13 marca 2026 (piątek), godz. 19.00 KUP BILET

Miejsce:
Sala Teatru Laboratorium, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Rynek-Ratusz 27, Wrocław

Bilety:
40 zł – normalne, 30 zł – ulgowe (uczniowie, studenci, emeryci, renciści) do nabycia na: okis.pl
oraz (w przypadku niewyczerpania puli) na 40 minut przed spektaklem w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego, Sala Teatru Laboratorium, Rynek-Ratusz 27, Wrocław
Liczba miejsc ograniczona
Przedstawienie dla widzów 16+
Czas trwania: ok 60 minut.

Fragment recenzji spektaklu „D1. Pieśń o autostradzie”: 

Kiedy i czy w ogóle autostrada D1 powstanie? Chyba nikt tego nie wie. Ten stan rzeczy – zawieszenia w ciągłej niepewności, trwania w złudnej nadziei, pogrążania się w marazmie – stał się dla Brutovskiego punktem wyjścia do stworzenia tekstu, który opowiada nie tyle o nieudolności polityków, ile o potencjale samego języka: o możliwości manipulowania przez władzę społecznymi emocjami, zwodzeniu obietnicami i kreowaniu poprzez słowo nieprawdziwych obrazów rzeczywistości. Autor nie zdecydował się ani na reporterską, dokumentalną konwencję, która nadałaby historii charakter dochodzenia w sprawie nieprawidłowości przy powstawaniu autostrady, ani na groteskę ośmieszającą polityków; postawił za to na stylistykę biblijną. Wykorzystując podniosły ton, paralelne konstrukcje i anaforyczne powtórzenia, nadał tekstowi niemal sakralny wymiar, choć jego treść dotyczy przecież przyziemnego profanum(…) |

„Szepty serca, westchnienia Krainy”, Kamil Bujny, Miesięcznik Odra, styczeń 2026
https://e-teatr.pl/szepty-serca-westchnienia-krainy-64977

 

Lukáš Brutovský – słowacki reżyser, tłumacz, dramatopisarz i muzyk, jeden z najważniejszych twórców średniego pokolenia na Słowacji. Ukończył reżyserię na VŠMU w Bratysławie. Już podczas studiów jego przedstawienia pokazywane były na międzynarodowych festiwalach (Bratysława, Praga, Brno, Moskwa) i zdobyły kilka nagród. Współpracuje z licznymi teatrami na Słowacji i w Czechach. W 2014 roku został laureatem nagrody czeskiego czasopisma teatralnego Divadelné nowiny za najlepszą reżyserię sezonu (przedstawienie „Maryša” w HaDivadle w Brnie). Od 2015 roku jest dyrektorem artystycznym w Słowackim Teatrze Kameralnym (Slovenské Komorné Divadlo) w Martinie. Blisko współpracuje z dramaturgiem Miro Dacho już od czasów studiów. Tłumaczy z języka niemieckiego (m.in. Schillera, Bernharda). W ostatnich latach (od wystawienia D1) wyraziście pracuje ze współczesnymi tematami dotyczącymi słowackiego społeczeństwa za pomocą eksperymentalnych, oryginalnych form literackich i scenicznych.

 

Katarzyna Dudzic-Grabińska jest reżyserką teatralną i radiową oraz tłumaczką języków czeskiego i słowackiego. Studiowała na Uniwersytecie, Akademii Muzycznej oraz w Akademii Sztuk Teatralnych we Wrocławiu, na Uniwersytecie Masaryka i JAMU w Brnie. Ukończyła kurs reżyserii radiowej w Szkole Wajdy. Ścieżkę artystyczną zaczynała jako muzyk klasyczny. Stypendystka ZAiKS-u, Słowackiego Centrum Literackiego SLOLIA i programu Culture Moves Europe. Jej spektakle były prezentowane na festiwalach w Krakowie, Słupsku, Jeleniej Górze, Spišskiej Novej Vsi czy Kalkucie. Działa interdyscyplinarnie, interesuje ją dialog międzykulturowy, najnowsza historia Europy Środkowej, lingwistyka.

 

 

Karolina Gorzkowska – absolwentka Akademii Sztuk Teatralnych we Wrocławiu, aktorka Opolskiego Teatru Lalki i Aktora. Gościnnie występuje w Teatrze Nowym PROXIMA w Krakowie. Współpracuje także z Teatrem Dormana w Będzinie („Pamięć Rutki” – reżyseria Justyna Łagowska), Teatrem EkoStudio w Opolu oraz Krakowskim Teatrem Komedia. Zagrała między innymi w spektaklach w reżyserii Agaty Dudy – Gracz, Piotra Cieplaka, Bogusława Kierca, Przemysława Jaszczaka, Konrada Dworakowskiego, Tomasza Kaczorowskiego, Marcina Wierzchowskiego. Wystąpiła w ponad trzydziestu czytaniach performatywnych, między innymi w Opolskim Teatrze Lalki i Aktora, w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu czy w Teatrze Śląskim im. St. Wyspiańskiego w Katowicach. Współtworzy performatywną grupę -bufetowe-. Za rolę Rutki Laskier w spektaklu „Pamięć Rutki”, rolę Ninja Szuko w spektaklu „Zagubiony chłopiec” i rolę Miep Gies w spektaklu “Każdego dnia jest mi żal” została wyróżniona w 26. i 33. Subiektywnym Spisie Aktorów Teatralnych Jacka Sieradzkiego.

 

Dariusz Maj absolwent Wydziału Lalkarskiego Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej we Wrocławiu (1994). W roku 1984 basista wrocławskiej grupy punkowej Sedes. Laureat nagrody wojewody dolnośląskiego dla najlepiej rokującego aktora młodego pokolenia (2002). W latach 1997-2001 aktor Centrum Sztuki – Teatru Dramatycznego w Legnicy (obecnie Teatr im. H. Modrzejewskiej w Legnicy). W latach 2001-2009 aktor Teatru Dramatycznego im. J. Szaniawskiego w Wałbrzychu. W latach 2009-2013 aktor Wrocławskiego Teatru Współczesnego im. E. Wiercińskiego. W Teatrze Polskim we Wrocławiu od 2015-2018 roku. Twórca wielu ról teatralnych i filmowych, współpracował z czołowymi polskimi reżyserami (K. Garbaczewski, M. Zadara, J. Głomb, J. Klata, P. Wojcieszek, M. Strzępka, M. Kleczewska, L. Raczak, K. Zanussi, F. Falk, W. Krzystek, K. Lupa, J. Skrzywanek, R. Talarczyk). Aktor Teatru Polskiego w Podziemiu, gdzie w koprodukcji z OKiS przygotował monodram „Aleja Narodowa” w reżyserii Katarzyny Dudzic-Grabińskiej, nagrodzony Kryształową Pestką na festiwalu Pestka w Jeleniej Górze.

 

 

Anna Adasiak – scenografka i kostiumografka teatralna i filmowa, a także jubilerka artystyczna. Absolwentka kierunku Scenografia oraz kierunku Projektowanie Ubioru Kreacyjnego na Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Tworzy i współtworzy spektakle w teatrach lalek, dramatycznych i muzycznych oraz pracuje przy etiudach filmowych i serialach telewizyjnych. Współpracowała m.in. z Teatrem Muzycznym Capitol we Wrocławiu i Teatrem Polskim we Wrocławiu, Teatrem Kombinat we Wrocławiu, Ośrodkiem Kultury i Sztuki we Wrocławiu, Teatrem Lalki Tęcza w Słupsku, Teatrem Lalki i Aktora w Łomży oraz Szkołą Filmową Mastershot we Wrocławiu i Warszawską Szkołą Filmową. Kuratorka trzech edycji wystawy „Młoda Scenografia” w Słupsku organizowanego w ramach Festiwalu Plastyki Teatrów Lalki i Formy.

 

 

 

 

Fotorelacja z premiery spektaklu „D1. Pieśń o autostradzie”
Fot. Tobiasz Papuczys

 

Koprodukcja spektaklu:
Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu
Instytut im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu
Fundacja Teatr Polski — TP dla Sztuki


Projekt dofinansowany z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego
oraz realizowany ze środków pochodzących ze stypendium Miasta Wrocławia

Partner:

Patronat medialny:
Miesięcznik „Odra”

Przejdź do treści