GRYNBERG: Nowa wojna żydowska • Pułapki myśli: fake i matrix BONIKOWSKA: Koniec pięknego snu • Rozmowa z CHWINEM WiP walczący • Niemiec, prawie Polak • Felieton MIODKA (stały!) Biennale Musica ’25 • WOJTKIEWICZ i ENSOR • Medytacja sztuką Poezje: KITSCH, ELKINS, GALUS • Proza: JAKŚ JAIJAJSKI

Spis treści:

KONIEC PIĘKNEGO SNU Z Małgorzatą Bonikowską rozmawia Piotr Gajdziński

8 Paweł Kwiatkowski: FAKE I MATRIX

17 Tomasz Brycki: PUŁAPKI MYŚLENIA

21 Henryk Grynberg: ZAPISKI Z JESZCZE JEDNEJ ŻYDOWSKIEJ WOJNY

32 Wojciech Łuczak: CZESKI SPLEEN

38 Marek Orzechowski: NIEMIEC, PRAWIE POLAK

45 Piotr Gajdziński: WiP W WALCE O WOLNOŚĆ I POKÓJ

46 Adam Chmielewski: ŻĄDANIE NIEMOŻLIWEGO

50 Piotr Czauderna: PRAKTYKA WOLNOŚCI – SZTUKA POKOJU

54 TO JEST INWESTYCJA W NASZĄ PRZYSZŁOŚĆ Z Matthiasem Polityckim

54 rozmawia Marek Zybura

56 Matthias Politycki: WIERSZ

57 Matthias Politycki: REDUKCJA & TEMPO

62 Ansel Elkins: WIERSZE

65 ŻYCIE ALBO NIEPEWNOŚĆ ISTNIENIA I INNE TAJEMNICE

65 Ze Stefanem Chwinem rozmawia Sergiusz Sterna-Wachowiak

74 Kamil Galus: WIERSZE

76 Alhierd Bacharewicz: POKÓJ KOMAROM

79 Michał Kłobukowski: WYZNANIA MITOCHONDRYKA

81 Jakś Jaijajski: OPOWIADANIA

84 Zofia Żurawska: KSIĘGOWY W SERCU WSZECHŚWIATA

88 Rafał Augustyn: W MROKU GWIAZD

94 Samantha Kitsch: WIERSZE

97 Krystyna Kuczyńska: MEDYTUJĄC SZTUKĄ

104 Marta Mizuro: DZIWNY NIEZNAJOMY

109 Marcin Adamczak: NOWE KINO PARANOI

111 Jan Miodek: „DŻORDAN PARK”, „NAJMS” I HUBERT CLUB W ALTANCE

113 Radosław Wiśniewski: NOTATKI Z UNDERGRUNTU

115 Jacek Sieradzki: QUE SERA SERA

118 Hubert Klimko-Dobrzaniecki: ZEMSTA?

119 Mariusz Urbanek: VETO, ORZEŁ BIAŁY I POSEŁ SICIŃSKI

NAD KSIĄŻKAMI

121 Karol Płatek: PISANE WSTYDEM

123 Karol Maluszczak: DROB(NIC)A I NIEWIELE (WIĘCEJ)

125 Gabriel Leonard Kamiński: POETYCKA SZKOŁA SNU

127 Radosław Wiśniewski: BEZ USTANKU ROZUMIEĆ

128 Wojciech Kaliszewski: W ŚWIECIE BEZ IMIENIA

132 W OFICYNIE

133 POCZTÓWKI LITERACKIE KAROLA MALISZEWSKIEGO

134 SYGNAŁY: D1. PIEŚŃ O AUTOSTRADZIE, MIERZEJEWSKA, LOSY OPERY WROCŁAWSKIEJ

141 WERNISAŻE

145 8 Arkusz: ZJAWY CODZIENNOŚCI

Odrę można czytać także online: na www.e-kiosk.pl i www.nexto.pl

„Czeski Czechow” Darka Foksa to pastisz, parodia i filozoficzno-komiczny traktat zarazem. To przykład postmodernistycznej gry z językiem, konwencją i autorytetem. Tekst przyjmuje pozór naukowego opracowania o czeskiej dramaturgii, ale jego forma i treść konsekwentnie podważają sensowność samego mówienia o sztuce w kategoriach powagi, systemu i racjonalnego porządku.

Darek Foks (ur. 1966) – pisarz, filmowiec i artysta wizualny. Ukończył Wydział Wiedzy o Teatrze Akademii Teatralnej w Warszawie oraz scenariopisarstwo i organizację produkcji filmowej w łódzkiej PWSFTviT. Pracował m.in. w redakcjach „Literatury na Świecie”, „Aktivista”, „Twórczości” (gdzie w 2024 r. został redaktorem naczelnym), a także w Narodowym Centrum Kultury Filmowej i Wydawnictwie Ossolineum. Wykłada i doktoryzuje się w Szkole Filmowej w Łodzi. Laureat wielu nagród, m.in. Konkursu na Brulion Poetycki (1993), Nagrody im. Natalii Gall (1999), Nagrody TVP Kultura (2006, za książkę Co robi łączniczka – współautorstwo ze Zbigniewem Liberą) oraz Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” za całokształt (2014). Wielokrotnie nominowany do nagród literackich, w tym: Nike, Gdynia, Silesius, Paszport „Polityki”, Nagroda m.st. Warszawy. Otrzymał brązowy medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2015). Jego prace wystawiano w najważniejszych galeriach sztuki współczesnej w Polsce.

Kupując to wydawnictwo możesz otrzymać nieodpłatnie wybrane pozycje z naszej księgarni: www.sklep.okis.pl 

Redaktor prowadzący: Krzysztof Śliwka

Korekta : Aleksandra Zoń

Fotografia na okładce: Darek Foks

 Projekt graficzny i skład: Sławek Bit i Darek Foks

Druk i oprawa: TOTEM

Wydawca: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

ISBN 978-83-68532-07-4

Format: 18 x 11,6 cm | liczba stron: 64 | oprawa: miękka ze skrzydełkami

Język: polski

Rok wydania: 2025

Nakład: 300 egz.

© Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu 2025

© Darek Foks

Wszelkie prawa zastrzeżone

Wrocław 2025

Dofinansowano ze środków budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Boże Narodzenie we Wrocławiu to poruszająca, pełna czułej obserwacji opowieść o jednej świątecznej nocy z życia Vitalika – taksówkarza i imigranta z Ukrainy. Wyruszając w kurs po zimowym Wrocławiu, spotyka ludzi niosących swoje skrywane dramaty: samotność, żal, przemoc i tęsknotę za bliskością. Każdy pasażer wnosi do jego świata cząstkę prawdy o mieście, w którym piękno splata się z ludzką kruchością. To historia o tym, że nawet w najmroczniejszych chwilach potrafimy odnaleźć dobro – często w najbardziej nieoczekiwanych miejscach.

Tekst z czwartej strony okładki:

Jesteście we Wrocławiu, najwspanialszym mieście pod bezgwiezdnym niebem, jest bożonarodzeniowa noc, a wasz kierowca Vitalik przyjedzie już za trzy minuty. Poznacie go po uśmiechu i doskonałej bluesowej playliście. Życząc Wam miłej podróży, wyrażamy nadzieję, że tej wyjątkowej nocy nie jesteście samotni. Jeżeli jednak jesteście, pamiętajcie, że Wrocław jest miastem cudów. Wsiądźcie więc do taksówki i bądźcie dobrej myśli. Everything Gonna Be Alright, jak śpiewał Little Walter.

Przemysław Wojcieszek

Przemysław Wojcieszek – reżyser, scenarzysta i pisarz. Autor pięciu książek, kolekcjoner heavy metalowych relikwii, z których najcenniejszą jest kosmyk włosów Peter’a Steele.

Redakcja: Krzysztof Śliwka

Projekt graficzny: Krzysztof Ostrowski

Korekta: Aleksandra Zoń

Skład i łamanie: Miłosz Wiercioch

Wydawca: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

ISBN 978-83-68532-06-7

Format: 19,8 x 14 cm | liczba stron: 92 | oprawa: twarda

Druk i opraw: TOTEM

Nakład:400

Język: polski

Rok wydania: 2025

© 2025 Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu

© Przemysław Wojcieszek

Wszelkie prawa zastrzeżone

Dofinansowano ze środków budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego.

Cena: 60 zł + koszt wysyłki

Książkę można zamówić w sklepie internetowym: www.sklep.okis.pl

Kupując to wydawnictwo możesz otrzymać nieodpłatnie wybrane pozycje z naszej księgarni. Sprawdź w wyszukiwarce (u góry strony) kategorię Gratis.

Występem Martina Filipiaka i Andrzeja Chorosińskiego, rozpoczynamy cykl koncertowy Zakrzowskie Wieczory Muzyczne 2026. Zapraszamy w niedzielę, 11 stycznia na wrocławski Zakrzów.

Wykonawcy:
Martin Filipiak * – bas/baryton
Andrzej Chorosiński – organy

Program:
J.S.Bach/A.Vivaldi – Koncert a moll  /Allegro-Adagio-Allegro/  /organy/
F. Wade – Adeste fideles
A.Adam – Cantique de noel

A.Dvořák
Aria: – Fac ut ardeat cormeum /Martin Filipiak /
Cesar Franck  Preludium Fuga I wariacja h moll Op.18  /organy/

J.S.Bach – Magnificat – Quia fecit mihi magna
F.Karpiński – Bracia patrzcie jeno
S.Moniuszko – Aria Miecznika z Opery „Straszny Dwór”
A.Dvořák –  Aria: – Fac ut ardeat cormeum

L.Boellmann
Suita gotycka
Chorał-Menuet-Modlitwa-Toccata /organy/

F.Karpiński – Bóg się rodzi /1 zwrotka solista, ostatnia zwrotka wspólnie/

*****************                                    

• Filipiak –  laureat konkursów wokalnych, m.in.  Międzynarodowego Konkursu ARS et Gloria. Solista scen operowych w Polsce, wybitny interpretator solowych partii utworach oratoryjnych.

Organizator:
Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Dofinansowano z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Producentem teledysku jest Szymon Dajewski, wrocławski raper, menadżer i marszand.
Koproducentem jest Igor Wójcik, dyrektor ‪Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu.
Producentem muzycznym i wykonawczym jest Paweł „Spinache” Grabowski‬.
Tekst napisał i zarapował Szymon Dajewski.

Była symbolem marzeń wolnej Polski. Zginęła z miłości, która stała się obsesją. Agnieszka Kotlarska – Miss Polski 1991 i pierwsza Polka z tytułem Miss International – została zamordowana w sierpniu 1996 roku.

Reżyserem i współscenarzystą trzyodcinkowego serialu dokumentalnego jest Maciej Bieliński, a współautorką scenariusza – Ewa Wilczyńska. Za zdjęcia odpowiada Tomasz Ziółkowski, za montaż Agnieszka Białek, a za scenografię Katarzyna Małek, kompozytorem muzyki jest Stefan Wesołowski. Producentami są Sylwester Banaszkiewicz i Marcin Kurek z firmy Mediabrigade, a ze strony HBO Max Magda Szczawińska. Projekt jest współfinansowany przez PISF oraz Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu.

Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z premiery spektaklu „Amatorki”, która odbyła się 12 grudnia 2025 we Wrocławskim Teatrze Współczesnym.

„Amatorki” to spektakl o uwikłaniu w stereotypy. Wszyscy bohaterowie to jakby zrobione według matrycy produkty zbiorowego „bez-myślenia” – chętnie wchodzą w role, w których funkcjonowali i funkcjonują ich rodzice czy dziadkowie, dziedzicząc wiele traum pokoleniowych.

Więcej informacji o spektaklu na stronie www.okis.pl/premiera-spektaklu-amatorki-w-rez-katarzyny-baranieckiej/

Recenzja spektaklu “Amatorki” autorstwa Katarzyny Mikołajewskiej  na  www.mieszamwkulturze.pl

fot. Światłoczuła Magda Cydzik

„W cieniu. Śladami Bronisława Piłsudskiego” to interdyscyplinarny projekt artystyczno-badawczy twórców i twórczyń z Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, łączący sztukę współczesną z antropologią. Punktem wyjścia są pionierskie badania Bronisława Piłsudskiego nad Ajnami i społecznościami Północno-Wschodniej Azji, których język, rytuały i materialna kultura w dużej mierze znane są dzięki jego dokumentacji.

Bronisław Piłsudski – wybitny polski etnograf, badacz ludów północno-wschodniej Azji i unikatowej kultury Ajnów – pozostaje w Polsce zaskakująco mało znany. Jego nazwisko nadal ginie w cieniu słynnego brata, marszałka Józefa Piłsudskiego, mimo że to właśnie Bronisław stworzył jedno z najważniejszych archiwów kultur społeczności rdzennych i mniejszościowych przełomu XIX i XX wieku. Zbiory pozyskane przez niego na Sachalinie i Hokkaido są dziś rozproszone między Polską, Japonią i Rosją, stając się podstawą wielu kolekcji muzealnych.

Punktem wyjścia dla prezentowanych prac jest wizualność kultury Ajnów badanej przez Piłsudskiego: ajnoska ornamentyka rzadkich przedmiotów użytkowych, opisy obrzędów (w tym kultu i święta niedźwiedzia), zwyczaje, legendy i pieśni. Etnograf korzystał z najnowszych technologii swojej epoki – fonografu Edisona – by na woskowych wałkach utrwalać głosy, muzykę i podania. Dzięki tym nagraniom możliwe jest dziś nie tylko odtwarzanie języka Ajnów, lecz także wyobrażenie sobie krajobrazu dźwiękowego świata, który był intensywnie wypierany przez procesy kolonizacji i asymilacji.

Artyści i artystki biorący udział w wystawie traktują te materiały nie jako gotowy „skarb etnograficzny”, lecz jako pole napięć: między dokumentacją a zawłaszczeniem, ochroną a wymazywaniem, fascynacją a przemocą. Biografia Piłsudskiego – od zesłania na Sachalin, przez dobrowolne pozostanie wśród Ajnów i założenie rodziny, po późniejsze, często nieskuteczne próby zainteresowania europejskiego świata nauki wynikami badań – staje się tu ramą do namysłu nad tym, jak wiedza krąży, znika i powraca.

„W cieniu” nie oznacza jedynie bycia „mniej widocznym”, ale staje się metaforą pracy na obrzeżach tego, co uznane i nazwane. Wystawa zaprasza do przyjrzenia się temu, kto i czyim głosem opowiada historię Ajnów oraz innych społeczności badanych przez Piłsudskiego, i do zadania pytania, jak dzisiejsza sztuka może odzyskiwać podmiotowość tych, których przez dekady spychano na margines.

Artyści/ Artystki:
Karol Babicz, Maria Bitka, Katarzyna Bogusz, Marta Borgosz, Agata Danielak-Kujda, Grzegorz Gajos, Jarosław Grulkowski, Magda Grzybowska, Łukasz Huculak, Aleksandra Janik, Stefania M. Jankowiak, Jakub Jernajczyk, Anna Kołodziejczyk, Jakub Leniart, Michał Marek, Kamil Moskowczenko, Sylwia Mucha, Łukasz Paluch, Przemek Pintal, Marta Płonka, Marlena Promna, Wojciech Pukocz, Anna Szewczyk, Daniela Tagowska, Maja Wolińska

Kuratorki: Anna Kołodziejczyk, Daniela Tagowska
Organizator: Muzeum Miejskie w Żorach, Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu
Scenografia: Marta Płonka, Mieczysław Piróg
Identyfikacja wizualna: Łukasz Paluch / Anomalia
Partner sympozjum otwierającego projekt: Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu / Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu
Partner projektu: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu
Wsparcie: JM Rektor ASP Wrocław, prof. Wojciech Pukocz