Zapomniani beatnicy: Jack Micheline i Herbert Huncke

Prawa twarz Kościoła • Czerski: Koniec epoki nAIwności?

Skandalistki wchodzą do historii • Polacy nabici w skarpetę

Teatr Czerczuk • Kino Smoczyńskiej • Biennale w Wenecji

Proza Malzahn i Holzera, wiersz Bergmana • Felieton Anny Janko

Spis treści 10/2026:

PRAWA TWARZ KOŚCIOŁA

3 Maciej Dymkowski
Kościół polskiej prawicy

8 Z Pawłem Gużyńskim
rozmawia Błażej Torański
Bal na Titanicu

16 Piotr Gajdziński
W oczekiwaniu na mesjasza

22 Joanna Solska
Polacy nabici w skarpetę

28 Beata Maciejewska
Skandalistki wchodzą do historii

37 Piotr Czerski
Nieznośny ciężar nieważkości

46 Wojciech Albiński
Mechaniczny Turek, czyli AI i ja

50 Szczepan Kopyt
Mój wiersz

zapomniani beatnicy

53 Janusz Zalewski
Jack Micheline i Herbert Huncke,
czyli jak się zatracić

61 Jack Micheline
Wiersze

66 Jack Kerouac
Wprowadzenie do River of Red Wine
Jacka Micheline’a

67 Herbert Huncke
Opowiadania

70 David Bergman
Wiersz

73 Miłka O. Malzahn
Opowiadania

81 Joanna Lech
Wiersze

83 Ryszard Holzer
Wyspa Wielkanocna

90 Krystyna Kuczyńska
Wędrówka w odległe rejony

97 Rozmowa Renaty Głowackiej
Paryski Teatr Elizabeth Czerczuk

103 Sabina Wojnarowska
Wyrodna córka polskiej szkoły filmowej

108 Z Mateuszem Bartą
rozmawia Zuzanna Madurska
Metaformy

112 Marcin Adamczak
Odyssea secularis

114 Anna Janko
Bóg w butach

116 Jan Miodek
Nade mną brzoza witkami szepce

118 Marta Mizuro
Średnia znajomość

120 Mariusz Urbanek
Kryptoprzewodnik po kryptowalutach

Nad Książkami

122 Karol Maluszczak
Widzieć i czuć bardziej

124 Karol Płatek
Na Mauritius, a nie na Madagaskar

125 Julia Kardas
Patopraca

127 Radosław Wiśniewski
Wstęp do ostatniego rozdziału

129 Henryk Mazurkiewicz
W obronie autorytetu

134 W Oficynie

136 Pocztówki Literackie
Karola Maliszewskiego

137 Sygnały
PREMIERA W TEATRZE NORWIDA,
PŁYTA JANUSZA CEDRY, WERNISAŻE

144 Filip Zawada
Felieton rysunkowy

145 8 Arkusz
Pomidorowy abiekt

Odrę można czytać także online na www.e-kiosk.pl i www.nexto.pl

Wyróżnienia TMW za rok 2026
22 września 2026 roku o godz. 12.00 odbędzie się uroczystość wręczenia wyróżnień i odznaczeń Towarzystwa Miłośników Wrocławia. Kandydaci do nagród zostali zgłoszeni przez znane instytucje i osoby prywatne. W swoich laudacjach podkreślały one pełną pasji i profesjonalizmu działalność tych wybitnych osób na rzecz miasta. Rozszerzona Kapituła Wyróżnień i Odznaczeń TMW zebrała się 11 czerwca 2026 roku pod przewodnictwem Haliny Okólskiej w Kamieniczce „Małgosia”. Przybyli podjęli uchwałę o przyznaniu w tym roku z okazji 70-lecia TMW trzech Laurów Wrocławia wybitnym osobowościom oraz dwóch Laurów Wrocławia znaczącym dla miasta instytucjom. Ustalono również, iż osoby, na które głosowało nie mniej niż trzy osoby, otrzymają Diamenty Wrocławia. W wyniku demokratycznego głosowania, spośród 11 kandydatów, wyłoniono trzech laureatów Lauru Wrocławia: prof. dr. Jana Biliszczuka, Joannę Kuciel-Frydryszak oraz Grzegorza Schetynę. Laurem uhonorowano również Miesięcznik „Odra” oraz Klinikę „Przylądek Nadziei”. Diament Wrocławia otrzymają: dr n.med. Adam Domanasiewicz, Gabriel Leonard Kamiński, prof. dr Mirosław Kocur, Sławomir Piechota, Grupa Luxus, Szkoła Podstawowa nr 76 z Oddziałami Sportowymi im. I Armii Wojska Polskiego, Szkoła Podstawowa nr 97 z Oddziałami Sportowymi im. Jana Brzechwy, Miejska Biblioteka Publiczna Filia nr 23.

Spotkanie poprowadzą:
Zbigniew Magdziarz – prezes TMW
Halina Okólska – przewodnicząca kapituły wyróżnień i odznaczeń
Lech Błaczkowski – członek prezydium TMW

W części muzycznej:
Tomasz Marut – fortepian

Tomasz Marut – doktor sztuk muzycznych, artysta marki Yamaha, jeden z najbardziej aktywnych i docenianych polskich pianistow swojego pokolenia. Jest absolwentem Akademii Muzycznej im. K. Lipińskiego we Wrocławiu w klasie fortepianu prof. Pawła Zawadzkiego. Jest pierwszym w historii wrocławskiej Akademii Muzycznej wypromowanym doktorem sztuki, którego rozprawa otrzymała wyróżnienie. Obecnie jako adiunkt prowadzi klasę fortepianu w macierzystej uczelni. Został zwycięzcą 26. Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego Piano FVG 2026 oraz laureatem nagrody specjalnej Premio 900 za najlepsze wykonanie utworu współczesnego, a także nagrody Central European Initiative. Za dotychczasowe dokonania artystyczne otrzymał stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Stypendium Rektora Akademii Muzycznej we Wrocławiu, Stypendium Fundacji Piotra Klera i Stypendium Prezydenta Wrocławia.
Tomasz Marut – rozszerzona nota [pdf]

Kolejna odsłona tegorocznego festiwalu Glass breaks free. 16. Dolnośląskie Warsztaty i Sympozjum Szkła Artystycznego i Designu. W dniach od 21 do 30 września odbędzie się plener Glass breaks free. 16. Dolnośląskie Warsztaty i Sympozjum Szkła Artystycznego i Designu w Laboratorium szkła w Muzeum Karkonoskim w Jeleniej Górze. Podczas  wydarzenia będzie można podziwiać pracę artystów oraz studentów Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu.

e-Glass Festival to platforma dla tworzenia autorskich dzieł sztuki i designu szklarskiego. To także wymiana doświadczeń między wybitnymi artystami, hutmistrzami i technologami szkła z całego świata. e-Glass Festival buduje dialog międzynarodowy i międzykulturowy. Promuje szkło jako jedną z najciekawszych form sztuki współczesnej, od średniowiecza wpisanej w tradycję Dolnego Śląska i pogranicza karkonoskiego oraz izerskiego.

Tegoroczne hasło „Glass breaks free” ma na celu zmotywować do refleksji nad wolnością, nad cienką linią między konserwatywną technologią szklarską a nieokiełznaną przecież sztuką i wypowiedzią twórczą. Sztuka stoi zawsze w awangardzie postępu, a jak uczy nas historia jest także głównym orężem w walce o Wolność.

Dyrektor organizacyjny i artystyczny festiwalu: Igor Wójcik
Kurator warsztatów i sympozjum: Mariusz Łabiński

Uczestnicy:
Artyści:
Mariusz Łabiński
Igor Wójcik

Goście festiwalu:
Justyna Dżaman

Studenci:
Igor Wierciński
Paulina Wysoczyńska

Muzeum Karkonoskie – Laboratorium Szkla, Jelenia Góra
21-22.09.2026
10:00-18:00

23-30.09.2026
9:00-17:00

Zapraszamy do zapoznania się z harmonogramem wydarzeń kulturalno-edukacyjnych i integracyjnych realizowanych  w ramach projektu XXXVII Polsko – Czeskie Dni Kultury Chrześcijańskiej „Bądźmy Rodziną” 2026.

PAŹDZIERNIK 2026

WRZESIEŃ 2026

• 06.09.2026 r. – Katedra w Ołomuńcu
• 07.09.2026 r. – Búč (w tym koncert w kościele pw. św. o. Pio)
• 08.09.2026 r. – Katedra św. Stefana w Budapeszcie

SIERPIEŃ 2026
Zapraszamy na dwa koncerty z cyklu „Letni Ogród Teatralno-Koncertowy” , które odbędą się w dniach 29 sierpnia 2026 r. w Stroniu Śląskim i 30 sierpnia 2026 r. w Kudowie-Zdroju.  Wystąpią Danuta Gołdon-Legler, Adrian Misiura i Kacper Rosanowski.

22 sierpnia 2026, godz. 17.00
Zamek Międzylesie
Plac Wolności 42, Międzylesie

16 sierpnia 2026, godz. 16.00
Centrum Kultury i Rekreacji w Lądku-Zdroju
Plac Staromłyński 5, Lądek-Zdrój

MARZEC 2026

Formuła koncertów cyklu Dolnośląskie Salony Muzyczne wzorowana jest na niemalże zanikłej już tradycji dziewiętnastowiecznych salonów muzycznych. Organizowane przez szlachtę i elitę finansową były zarówno wydarzeniem kulturalnym, jak spotkaniem towarzyskim. To właśnie tam zbierali się przedstawiciele sztuki, polityki i biznesu. Rozmawiano o nowych myślach, konfrontowano idee i nawiązywano kontakty. Dla muzyków była to okazja do zaprezentowania się melomanom i mecenasom. To właśnie w salonach zaczynały się kariery największych dziewiętnastowiecznych wirtuozów.

DSM zostały stworzone w dwóch zasadniczych celach. Pierwszym z nich jest odrodzenie tradycji koncertów salonowych, dzięki którym publiczność miała możliwość obcować z muzyką klasyczną w nieco mniej formalny sposób, niż ma to miejsce na wielkich salach koncertowych. Dzięki temu twórczość Bacha, Mozarta i innych geniuszy była ludziom przystępniejsza, bardziej zrozumiała, a przez to bliższa. Drugim założeniem jest integracja muzycznego środowiska Dolnego Śląska oraz Saksonii na poziomie instytucjonalnym oraz personalnym. Jedną z tradycji salonowych było również zapraszanie na występy muzyków-amatorów. W związku z tym DSM angażuje w swoich koncertach i wspiera w rozwoju artystycznym utalentowanych muzycznie przedstawicieli różnych zawodów.

KONCERT „A MY I TAK POLECIM!”

PAŹDZIERNIK:

2 października 2026, godz. 17.00
Żagański Pałac Kultury
ul. Jana Pawła II 7, Żagań

18 października 2026, godz. 16.00
Ośrodek Kultury W Zawidowie
ul. Zgorzelecka 39, Zawidów

25 października 2026, godz. 17.00
Ośrodek Postaw Twórczych ZAMEK (Zamek w Leśnicy)
plac Świętojański 1, Wrocław

WRZESIEŃ:

4 września 2026, godz. 17.00
Muzeum Ziemi Kłodzkiej
ul. Ignacego Łukasiewicza 4, Kłodzko
Koncert biletowany: 35 zł

11 września 2026, godz. 19.00
Kudowskie Centrum Kultury i Sportu
ul. Główna 43, Kudowa-Zdrój

27 września 2026, godz.  18.00
Dolnośląska Izba Lekarska
ul. Kazimierza Wielkiego 45, Wrocław

WYKONAWCY

Oliwia Ślipek – sopran
Franciszek Gwizdowski – baryton
Jerzy Owczarz – fortepian

PROGRAM

Stanisław Moniuszko
– O, Jaśko!
Stanisław Moniuszko
– Dziad i baba
Wolfgang Amadeusz Mozart
– La ci darem la mano
Wolfgang Amadeusz Mozart
– Cinque, dieci
Emmerich Kálmán
– Heia, heia, in den Bergen
Fryderyk Chopin
– Śliczny chłopiec
Stanisław Moniuszko
– Prząśniczka
Stanisław Moniuszko
– Ten zegar stary od stu lat
Fryderyk Chopin
– Hulanka
Gioachino Rossini
– Largo et factotum
Fryderyk Chopin
– nokturn Es-dur, op. 9 nr 2
Edward Grieg
– W grocie króla gór
Ludwig van Beethoven
– sonata cis-moll, op. 27 nr 2, cz. III: Presto Agitato

Współorganizator:
Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Aleksandra Kubas-Kruk – sopran 
Łukasz Klimczak – baryton
Monika Kruk – fortepian

Koncert tworzą znakomici artyści związani z wrocławską sceną muzyczną oraz Akademią Muzyczną im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu, których doświadczenie sceniczne i zainteresowania artystyczne pozwalają spojrzeć na muzykę wokalną z różnych perspektyw. Centralne miejsce zajmuje sopran Aleksandry Kubas-Kruk, jednej z najbardziej rozpoznawalnych polskich śpiewaczek operowych, laureatki licznych międzynarodowych konkursów wokalnych. Artystka występowała na prestiżowych scenach w Polsce i za granicą, m.in. w Teatrze Bolszoj w Moskwie, Teatro di San Carlo w Neapolu, Operze w Zurychu, Concertgebouw w Amsterdamie oraz Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie. W swoim repertuarze ma wiele pierwszoplanowych partii operowych, m.in. Gildę w Rigoletcie, Violettę w Traviacie, Łucję w Lucia di Lammermoor czy Paminę w Czarodziejskim flecie.

Partnerem wokalnym będzie Łukasz Klimczak, baryton, absolwent Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu oraz Guildhall School of Music & Drama w Londynie. Artysta występował m.in. w La Monnaie w Brukseli, podczas Festiwalu w Aix-en-Provence, a także na scenach Opery Wrocławskiej, Opery Krakowskiej i Teatru Wielkiego – Opery Narodowej. Jego repertuar obejmuje zarówno wielkie role operowe, jak i muzykę koncertową.

Przy fortepianie wystąpi Monika Kruk – pianistka, kameralistka i coach wokalny, absolwentka oraz wykładowczyni Akademii Muzycznej we Wrocławiu. Jej działalność artystyczna koncentruje się szczególnie wokół repertuaru pieśniowego i muzyki kameralnej, w tym odkrywania i popularyzowania mniej znanych dzieł. Wspólnie artyści zaprezentują kompozycje łączące operową ekspresję, kunszt wokalny i kameralną wrażliwość, tworząc koncert pełen emocji, dialogu i różnorodnych barw ludzkiego głosu.

PROGRAM

Repertuar koncertu tworzy różnorodną podróż przez świat muzyki wokalnej, łącząc polską pieśń, europejską lirykę oraz efektowne fragmenty repertuaru operowego. W programie znalazły się utwory Jerzego Gablenza, Szymona Laksa, Fryderyka Chopina, Pauline Viardot, Giacomo Pucciniego, Gaetano Donizettiego, W.A. Mozarta, George’a Bizeta, Tadeusza Bairda, Richarda Straussa i Henriego Duparca. Usłyszymy zarówno pełne liryzmu pieśni, jak W słonecznym blasku, Szczęście, Przymierze, Śliczny chłopiec, Skoro Twe oczy, Cäcilie czy Soupir, jak i arie oraz duety operowe. W repertuarze pojawią się m.in. fragmenty Cyganerii, Don Pasquale, Wesela Figara, Don Giovanniego oraz Carmen. Zestawienie utworów różnych epok i stylistyk pozwoli ukazać szeroką paletę emocji – od subtelnej liryki i romantycznej refleksji po humor, dramat i żywiołową energię scen operowych.

Cykl koncertów „Z klasyką przez Polskę” to projekt realizowany przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca we wszystkich regionach kraju. Propaguje muzykę klasyczną i jazzową poprzez promocję znakomitych artystów oraz ambitnego repertuaru w miejscach, w których publiczność na co dzień nie obcuje z ambitną sztuką i nie ma możliwości uczestnictwa w ciekawych i różnorodnych działaniach kulturalnych. Na Dolnym Śląsku jest współorganizowany przez Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Operatorem przedsięwzięcia jest Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Dolnośląskie Laboratorium Kultury. Projekt finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego.

Krystyna Wołodźko-Stoga (ur. 1937) – absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego (1958) Od powstania zespołu Ponuraków należała do pierwszej grupy jego założycieli, aktorka w pierwszym i drugim spektaklu. W 1958 r. wraz z grupą 8 członków zespołu Ponuraków weszła do tworzonego Teatru Kalambur, gdzie była aktorką; pełniła też funkcję kierownika administracyjnego (1958–61). Występowała w 17 spektaklach tego teatru – ostatni występ w 1972 r. „W rytmie słońca”. Jednocześnie rozwijała się zawodowo: aplikacja sędziowska i egzamin 1966, egzamin radcowski 1968 i działalność społeczna w samorządzie radcowskim. Przez 4 kadencje była wybierana do Krajowej Rady Radców Prawnych, gdzie pełniła funkcję przewodniczącej Komisji Legislacyjnej (1991–2007); przez 32 lata prowadziła szkolenia na aplikacji radcowskiej i dla radców. Autorka i współautorka licznych publikacji prawniczych (m.in. „Zawód radcy prawnego”, 2012).

Michał Jędrzejewski (ur. 1934) – absolwent PWSSP we Wrocławiu, dyplomy: malarstwo 1958, architektura wnętrz 1960; od wiosny 1955 związany z zespołem STS Ponuracy; scenograf telewizyjny (główny scenograf o/TVP Wrocław w latach 1967–1979) i teatralny (autor i współautor scenografii dla Teatru Polskiego we Wrocławiu w latach 1980–1997 i in. teatrów we Wrocławiu, Łodzi, Warszawie, Sofii, Wałbrzychu, Jeleniej Górze, Zielonej Górze i Koszalinie); autor i współautor licznych wystaw (m.in. komisarz generalny wystawy „Wrocław ‘2000 – moje miasto”), autor ok. 60 plakatów i uczestnik Międzynarodowego Biennale Plakatu oraz Biennale Plakatu w Katowicach, wystaw malarstwa (m.in. Festiwali Malarstwa Polskiego w Szczecinie), wystaw Sztuka Projektowania w Warszawie, jak i wystaw indywidualnych m.in. w Muzeum Architektury we Wrocławiu (2024); autor i współautor kilku książek (m.in. „Listy” 2018, „Schody i przygody” 2021); profesor, dziekan i rektor 1984–1990 PWSSP/ASP we Wrocławiu, członek Rady Wyższego Szkolnictwa Artystycznego (1997–2001).

Książkę „Weseli Ponuracy” można zakupić w naszej księgarni internetowej. 

Wybitni organiści z Polski i zagranicy, znakomici instrumentaliści oraz niezwykłe brzmienie zabytkowych organów Weiglego – tak zapowiada się 35. Międzynarodowy Festiwal Organowy – Legnickie Wieczory Organowe. Cykl sześciu bezpłatnych koncertów odbędzie się od 7 lipca do 8 listopada w Ewangelickim Kościele Marii Panny w Legnicy.

Jubileuszową edycję festiwalu zainauguruje 7 lipca o godz. 19.15 międzynarodowe trio: organistka Jeong Eon Park z Korei Południowej, szkocki dudziarz Lindsay Davidson oraz harfistka Irena Czubek-Davidson. Publiczność usłyszy wyjątkowe połączenie muzyki organowej z dźwiękami dud szkockich i harfy celtyckiej.

W kolejnych miesiącach festiwal zaprosi na koncerty z udziałem uznanych artystów, m.in. Romana Peruckiego i Łukasza Długosza (21 lipca), Jolanty Sosnowskiej i Piotra Grinholca (18 sierpnia), a także koncert z udziałem organów, klarnetu i harmonijek ustnych (8 września). Finałowy wieczór 13 października połączy muzykę organową, recital poetycki i brzmienie zespołu trąbek. Cykl zwieńczy 8 listopada koncert specjalny „Muzyka śląskich synagog”, połączony z premierą albumu poświęconego muzycznemu dziedzictwu dawnych śląskich synagog.

W programie tegorocznej edycji znajdą się utwory najwybitniejszych kompozytorów – od Johanna Sebastiana Bacha, Georga Friedricha Händla i Wolfganga Amadeusza Mozarta po Fryderyka Chopina, Césara Francka i współczesnych twórców. Charakterystycznym elementem festiwalu będą także niecodzienne zestawienia instrumentów oraz różnorodność muzycznych stylów i epok.

Wszystkie koncerty odbędą się w Ewangelickim Kościele Marii Panny w Legnicy (pl. Mariacki 1). Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny. Organizatorzy zapraszają wszystkich miłośników muzyki klasycznej i organowej do udziału w jubileuszowej edycji jednego z najważniejszych festiwali organowych na Dolnym Śląsku.

Współorganizatorem projektu jest Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Projekt jest współfinansowany z Budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego