„Dolny Śląsk – Kraina Mistyków” konferencja poświęcona tożsamości i mistyce Dolnego Śląska  – czytaj więcej

„Dolny Śląsk – Kraina Mistyków” – cyfrowe wydanie raportu z konferencji – czytaj więcej

I SYMPOZJON z cyklu „Dolny Śląsk – Kraina Mistyków”

Archiwum przeciw legendzie. Nowe źródła do biografii Johannesa Schefflera
CEZARY LIPIŃSKI, prof. dr hab. Uniwersytetu Zielonogórskiego

              Książka Cezarego Lipińskiego Poeta archivarum monumentis illustratus. Archivarischer Neublick auf Johannes Scheffler  przynosi nowe, archiwalne spojrzenie na Johannesa Schefflera — Angelusa Silesiusa, jednego z najważniejszych poetów mistycznych europejskiego baroku, związanego z Wrocławiem i duchową historią Śląska. Autor wychodzi od świadomości strat, jakie w zasobach archiwalnych spowodowała II wojna światowa.
W przypadku Schefflera utracono między innymi dawne luterańskie księgi kościelne Wrocławia, zawierające niepowtarzalne informacje o chrzcie poety i jego rodzinie, a także inne dokumenty, jak choćby akt mianowania go cesarskim lekarzem dworskim.

                Autor pokazuje jednak, że mimo tych strat badania nad Schefflerem nie zostały zamknięte. Przeciwnie — w archiwach nadal znajdują się źródła, które pozwalają korygować dotychczasową wiedzę, podważać utrwalone stereotypy i otwierać nowe perspektywy interpretacyjne. Publikacja ta jest nie tylko pracą źródłową, lecz także ważną rewizją dotychczasowej recepcji Angelusa Silesiusa, albowiem wiele sądów o poecie ukształtowały dawne biografie, wyznaniowe spory, uproszczenia oraz niewystarczające wykorzystanie źródeł łacińskich. Szczególną uwagę poświęca również problemowi pseudonimu „Angelus Silesius”, wskazując na różnicę między historycznymi formami imienia używanymi przez Schefflera, a późniejszą tradycją recepcyjną.

                Poeta archivarum monumentis illustratus to książka o sile dokumentu, o cierpliwości archiwalnej kwerendy i o potrzebie ponownego czytania biografii wielkich postaci kultury. Dzięki niej możemy poznać Johannesa Schefflera nie tylko jako poetę mistycznego, lecz także jako człowieka konkretnego miejsca, czasu, wspólnoty religijnej i rodzinnej historii.

                Spotkanie z autorem będzie okazją do rozmowy o tym, jak archiwum potrafi zmienić utrwalony obraz pisarza oraz jak wiele w badaniach nad Angelusem Silesiusem pozostaje jeszcze do odkrycia.

Cezary Lipiński — dr hab., prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego, literaturoznawca, germanista i tłumacz z języka niemieckiego. Pracuje w Instytucie Filologii Germańskiej Uniwersytetu Zielonogórskiego. Jego zainteresowania badawcze obejmują literaturę śląską, mistykę śląską i europejską duchowość religijną, ze szczególnym uwzględnieniem twórczości Johannesa Schefflera / Angelusa Silesiusa, a także Jacoba Böhmego i Abrahama von Franckenberga. Zajmuje się również związkami sztuki i religii oraz problematyką autorską dotyczącą Carla Wilhelma Salice-Contessy, Carla Hauptmanna i Gerharta Hauptmanna.

Jest autorem 102 publikacji naukowych, w tym 4 monografii, 72 artykułów w czasopismach i monografiach wieloautorskich, 11 recenzji naukowych oraz redaktorem lub współredaktorem 15 tomów zbiorowych. Do jego najważniejszych książek należą: Poeta poetów. Studia nad polską duchowością religijną na przykładzie recepcji Angelusa Silesiusa oraz wyssana ostatnio Poeta archivorum monumentis illustratus. Archivarischer Neublick auf Johannes Scheffler. Współredagował między innymi tomy: Śladami wielkiego dziedzictwa. O pisarstwie Carla i Gerharta Hauptmannów, Reformacja protestancka 1517 roku. Spory o dziedzictwo, Facetten der Mystik. Spannungen zwischen Spiritualität und Ästhetik bei Jacob Böhme und Johannes Scheffler oraz Gerhart Hauptmann w III Rzeszy. Mity i rzeczywistość.

W swoich badaniach łączy perspektywę literaturoznawczą, historyczną i religioznawczą, szczególną wagę przywiązując do pracy źródłowej, recepcji literatury śląskiej oraz miejsca mistyki w kulturze europejskiej.

ORGANIZATORZY
Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu,
Ossolineum – Muzeum Pana Tadeusza,

PARTNERZY
Uniwersytet Wrocławski,
Uniwersytet Zielonogórski

PATRONAT MEDIALNY
TVP Wrocław, Radio Wrocław, Miesięcznik ODRA

DOFINANSOWANO Z BUDŻETU SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO

Ukazało się cyfrowe wydanie raportu podsumowującego konferencję „Dolny Śląsk – Kraina Mistyków”. Publikacja poświęcona jest tożsamości, historii i duchowemu dziedzictwu Dolnego Śląska.

Konferencja odbyła się 19 i 20 czerwca 2026 roku w Muzeum Pana Tadeusza we Wrocławiu. Jej celem było pogłębienie wiedzy o dolnośląskich tradycjach mistycznych, popularyzacja dorobku związanych z regionem myślicieli oraz spojrzenie na ich twórczość w szerszym, europejskim kontekście.

Raport jest zapisem spotkania badaczy i badaczek reprezentujących różne dziedziny humanistyki. Publikacja pozwala powrócić do najważniejszych tematów konferencji i przyjrzeć się Dolnemu Śląskowi jako przestrzeni, w której przez stulecia przenikały się różne tradycje religijne, filozoficzne, artystyczne i kulturowe.

W centrum zainteresowania znaleźli się m.in. Angelus Silesius (Johannes Scheffler), Jakub Böhme i Friedrich Schleiermacher, a także ich związki z europejską historią idei oraz polskim romantyzmem. Wśród podejmowanych zagadnień znalazły się również średniowieczna tożsamość Śląska, przemiany religijne regionu, wpływ Mistrza Eckharta na śląskich mistyków, mistyczne inspiracje artystów poszukujących w Karkonoszach, recepcja twórczości Böhmego oraz związki mistyki z problemami współczesności.

Szczególne miejsce w publikacji zajmuje pytanie, które towarzyszyło całej konferencji: czy doświadczenie mistyczne należy wyłącznie do przeszłości, czy może pozostawać ważnym elementem współczesnej codzienności?

Cyfrowe wydanie raportu stanowi zaproszenie do dalszego odkrywania duchowego i intelektualnego dziedzictwa Dolnego Śląska – regionu, którego historia może być odczytywana również poprzez idee, doświadczenia i poszukiwania kolejnych pokoleń jego mieszkańców.

Zapraszamy do lektury raportu.

[POBIERZ / CZYTAJ RAPORT – wydanie cyfrowe]

Celem konferencji jest pogłębienie wiedzy, budowanie tożsamości, rozpoznawalności i popularyzacja mistyków Dolnego Śląska (Angelus Silesius, Jakub Böhme, Friedrich Schleiermacher) wpisując ich myśl w szerszy europejski kontekst. W XVII wieku z Dolnego Śląska tryskało źródło myśli, która inspirowała cały kontynent. Była ona też źródłem inspiracji polskiej myśli romantycznej, np. bezpośrednio wpływając na twórczość Adama Mickiewicza ale też romantyczną mistyczność Karkonoszy odkrywaną przez malarzy.

Czy doświadczenie mistyczne jest jednak tylko doświadczeniem z przeszłości czy może być również doświadczeniem współczesnej codzienności?

19.06.2026 – spotkanie transmitowane online na kanale YT OKiS

19 CZERWCA 2026
Moderator: Henryk Koczan

spotkanie transmitowane online na kanale YT OKiS

9:30-10:00 Rozpoczęcie i wystąpienia oficjalne

10:00-10:30 prof. Przemysław WISZEWSKI
Płynna wielość tożsamości czyli o regionie Śląskim w średniowieczu

10:30-11:00 dr Jarosław SZYMAŃSKI
Przejawy fermentu religijnego na Śląsku w XIV wieku

11:00-11:30 dr Joanna GIEL
Pisma żydowskie Marcina Lutra a wątki śląskie

11:30-12:00 przerwa kawowa

12:00-12:30 prof. Maciej MANIKOWSKI
Mistrz Eckhart i jego wpływy na śląskich mistyków

12:30-13:00 dr Agata ROME-DZIDA
Bliżej Boga. Artyści poszukujący w Karkonoszach

13:00-14:00 dyskusja
14:00-15:00 przerwa

15:00-15:30 prof. Magdalena HOŁY-ŁUCZAJ
O mistycyzmie pragmatycznie, czyli Böhme i ekologia

15:30-16:00 prof. Tomasz DREWNIAK,
Miecz Anioła. Teologia polityczna  „Traktatu o Turkach” i „Traktatu o  chrześcijanach” Johannesa Schefflera

16:00-16:30 przerwa kawowa

16:30-17:00  dr Dominika JACYK-MANIKOWSKA,
Mistyka zakorzenienia jako strategia oporu. Śląska „liturgia codzienności”  wobec krytyki czasu punktowego w filozofii Byung-Chul Hana

17:00-17:30 prof. Wojciech SZCZERBA,
Schleiermacher i jego koncepcja wiecznego powrotu

17:30-18:00 dyskusja

20 CZERWCA 2026
Moderator: Henryk Koczan

10:00-10:30 dr Tomasz SZYMAŃSKI,
Recepcja dzieła Jakoba Böhmego w XIX-wiecznej Francji (Madame de Staël, Adam Mickiewicz, George Sand)

10:30-11:00 prof. Wiesław PRZYBYŁA,
Mickiewiczowskie mistyczności

11:00-11:30 prof. Leszek KLESZCZ,
Doświadczenie mistyczne jako droga ku mądrości

11:30-12:00 dyskusja

12:00 – podsumowanie konferencji

ORGANIZATORZY:
Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Uniwersytet Wrocławski

PATRONAT MEDIALNY:
Miesięcznik ODRA, TVP Wrocław, Radio Wrocław

DOFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW BUDŻETU SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO