Zapraszamy na premierę filmu: „Opiekunowie (nie)pamięci. Opowieść o osobach przywracających szacunek starym, zaniedbanym cmentarzom” oraz sympozjum „OPIEKUNOWIE (NIE)PAMIĘCI”, poświęcone animacji i dokumentacji działalności społecznej osób opiekujących się zapomnianymi niemieckimi cmentarzami na Dolnym Śląsku.

Prace nad filmem dokumentalnym o inicjatywach społecznych na rzecz starych zaniedbanych cmentarzy były realizowane w 2025 roku. Na Dolnym Śląsku znajduje się ponad 1600 zapomnianych, zrujnowanych niemieckich cmentarzy. Stanowią one wyzywanie konserwatorskie, etyczne i finansowe.  Zdewastowane i obrabowane są miejscem zapomnienia.  Działa tu kilkadziesiąt osób na rzecz przywracania szacunku tym zaniedbanym miejscom. Głównie są to osoby prywatne, niekiedy zrzeszone w organizacjach pozarządowych lub działające pod szyldem fundacji. O przywracanie szacunku starym grobom starają się również obywatele Niemiec. Znane są również przypadki współpracy polskich i niemieckich działaczy. Od 2022 roku środowiska te spotykają się na zaproszenie Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu, żeby się poznać i wymieniać doświadczeniami.

Cykl spotkań, które zazwyczaj odbywały się we Wrocławiu podsumowuje wydarzenie, które odbędzie się 5 grudnia 2025. Tego dnia odbędzie się sympozjum podsumowujące. Podczas trzech sesji wystąpią przedstawiciele różnych środowisk zaangażowanych w działania na rzecz cmentarzy.  Na koniec odbędzie się pokaz premierowy filmu i dyskusja.

Organizatorzy zdecydowali, że podsumowujące spotkanie odbędzie się w Szklarskiej Porębie – mieście gdzie stary zaniedbany cmentarz jest przedmiotem działań wielu osób,  instytucji publicznych oraz władz samorządowych. Cmentarz jest nazywany Panteonem Karkonoszy, a jego historia i sylwetki postaci, które tam spoczywają znalazły opracowanie w publikacjach książkowych.

Program sympozjum:

5.12.2025, Peron 4, ul. Dworcowa 10 Szklarska Poręba

„OPIEKUNOWIE (NIE)PAMIĘCI” – sympozjum poświęcone animacji i dokumentacji działalności społecznej osób opiekujących się zapomnianymi niemieckimi cmentarzami na Dolnym Śląsku

10.00 Rejestracja uczestników
11.00 – 11.30 Uroczyste rozpoczęcie sympozjum
11.30 – 12.30
Sesja I – Pamięć i niepamięć
Moderator: Marek Sztark, Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu

1.     Sławomir Sochaj, “Paradoksy pamięci w Niedopolsce”
2.     Marek Perzyński, “Cmentarze bezcennym źródłem wiedzy. Mauzolea, cmentarze leśne, epitafia…”
3.     dr Karolina Jara, “Aspekty tabu w ładzie przestrzennym”

 13.00 – 14.00
Sesja II –  Przywracanie pamięci
Moderatorka: Anita Kaczmarska, Dyrektor MOKSiAL w Szklarskiej Porębie

1.     Hanna Szurczak, Stowarzyszenie TILIAE, “Ratowanie pamięci niejedno ma imię – aspekty społecznej wrażliwości na znikanie”
2.     Angelika Nolberczak, “Fundacja Anna w Gostkowie – doświadczenie i dobre praktyki w odnawianiu starego cmentarza”
3.     Ingrid Schnabel-Mumme, “Stary tzw. katolicki i nowy tzw. ewangelicki cmentarz w Bystrzycy / Wisenthal”
4.     Tomasz Hubert Kandziora, Wójt Gminy Reńska Wieś. “Stary cmentarz w praktyce samorządowej”

 14.30 – 15.30
Sesja III –  Poszerzanie pamięci
Moderatorka: Agnieszka Jabłońska, Fundacja Urban Memory

1.     Alan Weiss, “Historie z kamienia”
2.    dr Sławomir Pastuszka, “Strażnicy nieobecnych: współczesna opieka nad cmentarzami żydowskimi na Górnym Śląsku”
3.     Ivo Laborewicz, “Panteon Karkonoszy – historia cmentarza ewangelickiego w Szklarskiej Porębie”

17.00 – 18.30
Premiera filmu: „Opiekunowie (nie)pamięci. Opowieść o osobach przywracających szacunek starym, zaniedbanym cmentarzom”

Udział w sympozjum i pokazie premierowym filmu jest bezpłatny. Zgłoszenia udziału w sympozjum prosimy przesyłać na adres: laboratorium@okis.pl 

Sympozjum będzie transmitowane on-line na kanale Youtube OKiS-u.

_____________________________________________________________________________________________________________________

 9.12.2025  OP ENHEIM Pl. Solny 4
18.00 Wrocławska premiera filmu „Opiekunowie (nie)pamięci” Opowieść o osobach przywracających szacunek starym, zaniedbanym cmentarzom

Organizator:

Partnerzy projektu:
Niemiecko-Polska Fundacja Ochrony Zabytków Kultury (DPS)

Fundacja OP ENHEIM

Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Aktywności Lokalnej w Szklarskiej Porębie

Projekt jest dofinansowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy przez Unię Europejską  NextGeneration EU 

Projekt dofinansowany z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego 

Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu i Fundacja Lepszy Strzelin zapraszają do udziału w seminarium:
Dziedzictwo kulturowe. Utrapieniem czy szansą rozwojową regionu?

Konferencja
28 maja 2025 r. godz. 10.00 – 16.00
Aula Zespołu Szkół Ogólnokształcących im. M. Skłodowskiej-Curie w Strzelinie

Organizatorzy:
Dolnośląskie Laboratorium Kultury Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu
Fundacja Lepszy Strzelin

Dziedzictwo kulturowe – utrapienie czy szansa rozwojowa regionu? To pytanie staje się coraz bardziej aktualne w kontekście lokalnych działań na rzecz ochrony zabytków, krajobrazu i tradycji. Czy historia, zabytki i lokalne zwyczaje mogą stać się fundamentem współczesnej tożsamości i motorem rozwoju? Gmina Strzelin, bogata w materialne i niematerialne dziedzictwo, jest doskonałym przykładem miejsca, gdzie przeszłość może inspirować przyszłość.

Zapraszamy właścicieli obiektów zabytkowych, przedstawicieli samorządów oraz instytucji kultury z powiatu strzelińskiego do udziału w konferencji poświęconej roli dziedzictwa kulturowego w budowaniu lokalnej dumy i wzmacnianiu tożsamości. Wspólnie zastanowimy się, jak mądrze chronić to, co unikalne, i jak przekształcać to w realną szansę dla rozwoju regionu.

Zapisy do udziału w seminarium pod adresem mailowym: laboratorium@okis.pl

10.00 – 10.30 Powitanie uczestników
Kawa z wartościami. Metoda rozmowy przełamującej lody. Przy wysokich stolikach oprócz kawy proponujemy wymianę myśli i informacji na zadane tematy. Będziemy pić kawę i rozmawiać. Planowane tematy stolikowe: dotacje i finansowanie, problemy konserwatorskie, inicjatywy społeczne, promocja dziedzictwa

10.30 – 11.30 Sesja plenarna
Wystąpienia:
Wojciech Bochnak – Wicemarszałek Województwa Dolnośląskiego
Jak zbudować i wzmocnić dumę i tożsamość lokalną? Potencjał i korzyści.
Grzegorz Roman – Dyrektor Departamentu Aglomeracji UMW
Dziedzictwo kulturowe w strategiach rozwojowych aglomeracji
Daniel Gibski – Dolnośląski Konserwator Zabytków
Podziemia Strzelina – wykorzystanie potencjału
Rozmowa: Ja wykorzystać dziedzictwo kulturowe dla rozwoju? Czy to możliwe?
Prowadzenie: Kacper Specylak

11.30 – 12.00 Kawa z wartościami – rozmowy przy stolikach

12.00 – 13.00 Sesja plenarna
Izabela Kurc-Kuriata – Dyrektor Departamentu Kultury i Dziedzictwa Kulturowego
Sprawowanie opieki nad zabytkami, w tym możliwość finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych.
Marek Sztark – zastępca kierownika Dolnośląskiego Laboratorium Kultury Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu
Troska o dziedzictwo kulturowe w przykładach inicjatyw społecznych.
Właściciel obiektu z powiatu strzelińskiego – z czym się mierzą, jakie mają trudności
Rozmowa: Co zrobić by dziedzictwo kulturowe łączyło, a nie dzieliło lokalne społeczności?
Prowadzenie: Kacper Specylak

13.00 – 13.30
O czym rozmawialiśmy przy stolikach podczas “kawy z wartościami?” Podsumowanie

13.30 – 14.00 Lunch

14.00 -15.30  Word Caffe – warsztaty w grupach

16.00 – zakończenie konferencji

Zaproszeni goście:
Wojciech Bochnak – Wicemarszałek Województwa Dolnośląskiego
Grzegorz Roman – Dyrektor Departamentu Aglomeracji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego
Daniel Gibski – Dolnośląski Konserwator Zabytków
Izabela Kurc-Kuriata – Dyrektor Departamentu Kultury i Dziedzictwa Kulturowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego
Marek Sztark – zastępca kierownika Dolnośląskiego Laboratorium Kultury Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu
Właściciele obiektów zabytkowych Powiatu Strzelińskiego
Prowadzenie: Kacper Specylak

Rozmowa Long Table „Ratownik. Szaleniec czy pasjonat od zabytków?”
Gospodarz stołu: Marek Sztark 

Ratownicy, ludzie, którzy ratują zabytki.
W osobistych praktykach ratowania zabytków jest tyle pasji, że graniczy ona z szaleństwem… Często są to działania z pozoru, dla obserwatora z zewnątrz, zupełnie nieracjonalne. Nie opierają się bowiem na rachunku ekonomicznym, zasadach zdrowego rozsądku. Cele, które sobie stawiają „ratownicy” – bo tak postanowiliśmy ich nazywać – mocno przekraczają możliwości osobistego zaangażowania, ich przyjaciół, rodzin i firm. Wyzwania, przed którymi stają, to zadania dla kilku pokoleń, praca na wiele dekad, z zaangażowaniem wielkich środków. Ratownicy zajmują się małymi przydrożnymi kapliczkami, domami przysłupowymi, opuszczonymi kościółkami, ale też wielkimi dworami, rezydencjami i zespołami poklasztornymi. Wielu z nich popada w kłopoty, nie daje rady i z bólem serca porzuca ukochane obiekty. Większości jednak udaje się misja ratownicza. Doprowadzają upadłe zabytki do świetności. I dobrze prosperują.

Marek Sztark
Zastępca kierownika Dolnośląskiego Laboratorium Kultury OKIS animator i menedżer kultury. Zarządzał instytucjami kultury, był Stypendystą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Działa w wielu organizacjach pozarządowych. Jest członkiem zarządu Forum Kraków. Realizuje projekty z różnych dziedzin: rozwoju i integracji środowisk społecznych i zawodowych, ekonomii społecznej, ochrony dziedzictwa kulturowego, animacji rozwoju lokalnego, animacji kultury i ekonomii społecznej.

Animowanie społeczności lokalnych to jego misja i pasja. Pracował na Pomorzu Zachodnim, gdzie zajmował się integrowaniem środowisk zawodowych, odbudowywaniem tożsamości lokalnej, działaniem na rzecz dziedzictwa kulturowego. Jest twórcą marki regionalnej „miody drahimskie” i autorem koncepcji modelu animacji lokalnej „Nowa Kultura”. Na Mazurach tworzył przedsiębiorstwa społeczne oparte o ukryty potencjał lokalnych społeczności. Na Mazowszu realizował projekty animacyjne w społecznościach wiejskich, przywracając pamięć zbiorową i szacunek do historii. O 2014 działa i pracuje na Dolnym Śląsku. Koordynował współpracę Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016 z regionem Dolnego Śląska, wtedy zainicjował projekty: „Ratownicy. Niepubliczne strategie ratowania zabytków Dolnego Śląska”, „Czytanie miasta”. Obecnie współtworzy Dolnośląskie Laboratorium Kultury, wspiera lokalne społeczności w upowszechnianiu kultury, zainicjował integrację środowisk przywracających szacunek starym zaniedbanym cmentarzom i środowiska regionalistów.

Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z drugiego spotkania OPIEKUNOWIE (NIE)PAMIĘCI,  tych, którzy przywracają szacunek starym, zaniedbanym cmentarzom na Dolnym Śląsku i w innych regionach, które odbyło się 18 marca 2023 w Kamienicy OP ENHEIM we Wrocławiu. Ponad 30 uczestników, 7 godzin rozmów, prezentacji, spacerów studyjnych. A wszystko po to, żeby skuteczne działać na rzecz dziedzictwa kulturowego Dolnego Śląska.

Spotkanie zostało zorganizowane przez Dolnośląskie Laboratorium Kultury Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu, w partnerstwie z Niemiecko-Polską Fundacją Ochrony Zabytków Kultury i Fundacją OP ENHEIM.

Fot. Natalia Ratajczyk