Udostępnij:

Dodano:

16.10.2018 11:21

Odra 10/2018: Jan Władysław Woś Z LONDYNU SCYTOWIE W MUZEUM

Z LONDYNU

SCYTOWIE W MUZEUM

Scytowie byli wojowniczym ludem koczowniczym niemającym centralnej organizacji. Żyli w plemionach na stepach i bujnych pastwiskach południowej Syberii, pomiędzy Mongolią i Ukrainą, trudno jednak wskazać dokładnie regiony przez nich zamieszkane. Ich ślady znajdujemy także na terenach Polski, np. w miejscowości Chotyniec na Podkarpaciu. Najaktywniejsi byli od IX wieku p.n.e. do II. Prawdopodobnie mówili po irańsku, ale nie znali pisma, więc nie pozostawili po sobie świadectw pisanych. Będąc nomadami, nie pozostawili także budowli, z wyjątkiem grobów. Bogato wyposażone w przedmioty codziennego użytku i biżuterię stały się one głównym źródłem wiadomości o ich kulturze i zwyczajach.

Kilka informacji  o Scytach można znaleźć u autorów starożytnych, przede wszystkim u Herodota, greckiego podróżnika i historyka.  Pisał on (jak wiadomo, w V wieku p.n.e.) m. in. o ich okrucieństwie i dzikości. Mieli podobno pić krew pojmanych wrogów, z ich czaszek sporządzali puchary, a ze skóry płaszcze. Herodot zapewne spotkał się z nimi w czasie swego pobytu na terenie kolonii greckich nad Morzem Czarnym. Byli postrachem Persów, Egipcjan, Asyryjczyków. Cieszyli się sławą znakomitych łuczników, dlatego też za czasów Peryklesa niektórzy z nich zostali zatrudnieni jako strażnicy skarbów przechowywanych na ateńskim Akropolu. Ich podstawową bronią był łuk o zasięgu rażenia około 200-250 metrów. Groty strzał zatruwali, a niektóre wykonane były ze złota.

Im właśnie poświęcona została monumentalna wystawa nosząca tytuł Scytowie wojownicy dawnej Syberii w Muzeum Brytyjskim w Londynie (jej kuratorem był St John Simpson). Pokazano na niej ponad 850 eksponatów, w znacznej mierze pochodzących z petersburskiego Ermitażu. Większość z nich nigdy nie opuściła granic Rosji i po raz pierwszy jest prezentowana zagranicą. (W ten sposób Rosjanie zrewanżowali się za wypożyczenie trzy lata temu przez Anglików części marmurów lorda Elgina pochodzących z partenońskiego fryzu, które prezentowano  na wystawie zorganizowanej z okazji 250 rocznicy założenia Ermitażu.) Część eksponatów wypożyczyło także Muzeum Narodowe Kazachstanu. Ze zbiorów Muzeum Brytyjskiego pochodzi zaledwie kilka eksponatów.

Przez wiele wieków Scytowie pozostali ludem nieznanym i nikt się nimi nie interesował. Zaczęto o nich mówić po odkryciach archeologicznych na początku XVIII wieku. W 1715 roku  rosyjski przemysłowiec Nikita Demidow ofiarował carowi Piotrowi I złotą biżuterię, którą znaleziono w syberyjskich kurhanach. Car zainteresował się cennym podarkiem i nakazał specjalnym dekretem, aby ewentualne nowe znaleziska na Syberii pieczołowicie przechowywano, opisywano i przesyłano do Petersburga, gdzie trafiły one do prywatnych carskich zbiorów. Po śmierci Piotra I zostały przeniesione do Kunstkamery, pierwszego rosyjskiego muzeum, utworzonego na polecenie cara, a w 1851 r.  trafiły one  do Muzeum Ermitażu.  Car zachęcił też gubernatorów do prowadzenia poszukiwań skarbów, dając początek swego rodzaju pracom „archeologicznym”. Dzięki tej decyzji uratowano i zgromadzono w jednym miejscu wiele cennej scytyjskiej biżuterii. Organizatorzy wystawy uhonorowali to i na początku ekspozycji umieścili portret Piotra I wykonany w 1698 roku przez sir Godfreya Knellera w czasie ponad trzymiesięcznego pobytu cara w Londynie, w czasie którego kilkakrotnie odwiedził on króla Wilhelma III. Portret został wypożyczony na wystawę ze zbiorów prywatnych królowej Elżbiety II.

Prezentowane eksponaty świadczą o biegłości scytyjskich rzemieślników w obróbce metali, przede wszystkim złota. Niektóre są prawdziwymi arcydziełami. Ikoną wystawy jest złota zapinka podarowana Piotrowi I przez Demidowa. Przedstawia ona wojownika leżącego pod drzewem, na którym zawieszono kołczan. Głowa wojownika spoczywa na kolanach kobiety, a obok pary stoją dwa konie trzymane za uzdy przez jakiegoś mężczyznę. Prawdopodobnie jest to scena symboliczna związana z wierzeniami Scytów (nie potrafimy jednak odczytać jej znaczenia). Niektóre zapinki przedstawiają stylizowane zwierzęta, jak np. jelenia z ogromnymi rogami rozciągniętymi nad całym jego ciałem. Zachwyca nowoczesna kompozycja dzieła i jego mistrzowskie wykonanie.

Wiadomo, że zwłoki zmarłych Scytów były mumifikowane i umieszczane w wydrążonych pniach wielkich drzew, niekiedy dekorowanych rzeźbami w kształcie ptaków i zwierząt. Na wystawie zaprezentowano fragmenty skóry ludzkiej z bogatym tatuażem przedstawiającym tygrysa. Wszystkie zachowane ciała Scytów ozdobione są tatuażami, musiał to być więc zwyczaj  powszechnie praktykowany tak przez mężczyzn, jak i przez kobiety. Rysunki, zarówno proste, jak i bardzo kunsztowne, pokrywały całe ciało. Do kurhanów wkładano nie tylko ozdoby z cennych metali, ale także przedmioty codziennego użytku, np. łuki, strzały z grotami. W jednym z grobów znaleziono dywan wschodni, prawdopodobnie perskiego pochodzenia. Z wykopalisk wiemy, że Scytowie utrzymywali kontakty także z Grekami i Asyryjczykami.

Zachowało się kilka wizerunków wojowników scytyjskich w charakterystycznych spiczastych nakryciach głowy, m. in. na kyliksie z VI wieku p.n.e. i na pucharze z Kul Oba z Półwyspu Krymskiego. Niektórzy antropolodzy lansują hipotezę, że Scytowie byli bezpośrednimi przodkami Słowian; nigdy nie zostało to jednak naukowo udowodnione.

Jan Władysław Woś

AKTUALNOŚCI

Dodano: 04.07.2022 03:00

22. Summer Guitar Festival. Krzyżowa 2022

Zapraszamy na koncerty Andrzeja Olewińskiego, Piotra Resteckiego oraz uczestników i wykładowców Summer Guitar Festival, który odbędzie się w dniach 17-24 lipca 2022 w Krzyżowej. Szczegółowe informacje na stronie: www.guitarfestival.okis.pl pokaż więcej »

Dodano: 01.07.2022 05:00

Trzech Tenorów Fotografii. Neugebauer, Plewiński, Rolke

9 lipca 2022 o godzinie 14.00 zapraszamy do Galerii FOTO-GEN na spotkanie z autorami wystawy „Trzech Tenorów Fotografii” – Jerzym Neugebauerem, Wojciechem Plewińskim i Tadeuszem Rolke. Wystawę można oglądać do 24 lipca 2022. pokaż więcej »

Dodano: 01.07.2022 05:00

Międzynarodowy Konkurs Szkła im. Horbowego

1 lipca 2022 oficjalnie ogłoszono Międzynarodowy Konkurs Szkła im. Horbowego, przedsięwzięcie towarzyszące światowym obchodom Międzynarodowego Roku Szkła Organizacji Narodów Zjednoczonych./On the 1st of July 2022 there was officially announced the Horbowy International Glass Competition as an undertaking which attends the global celebration of the United Nations International Year of Glass. pokaż więcej »

Dodano: 30.06.2022 14:45

XXV Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny „Świat pod Kyczerą”

„Świat pod Kyczerą” to jeden z największych festiwali folklorystycznych w Polsce i Europie. Tegoroczna 25. edycja odbędzie się od 30 czerwca do 10 lipca pokaż więcej »

Dodano: 27.06.2022 04:00

State of Glass. Dolnośląskie Warsztaty i Sympozjum Szkła Artystycznego i Designu

Głównym celem przedsięwzięcia jest tworzenie autorskich dzieł sztuki i designu przez wybitnych specjalistów i twórców szkła, Zaplanowana na 15-23 lipca 2022 roku edycja składać się będzie z warsztatów, sympozjum oraz wystawy, w ramach których zaprezentowane będą prace artystów z Polski i Czech. pokaż więcej »

Dodano: 04.07.2022 15:00

Fotorelacja z koncertu „Gruzińskie opowieści” w ramach Polsko-Gruzińskiego Festiwalu Kultury

Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z koncertu, który odbył się 3 lipca 2022 w Amfiteatrze w Lądku-Zdroju. pokaż więcej »

Dodano: 04.07.2022 04:00

STANISŁAW KULAWIAK „PORTFOLIO. NA PERYFERIACH PRL FOTOGRAFIE Z LAT 1974-2021”

Od 14 lipca do 25 września 2022 wystawę monograficzną wrocławskiego artysty można oglądać w Galerii Patio2 AHE w Łodzi przy ul. Sterlinga 26. pokaż więcej »

Dodano: 04.07.2022 03:00

XXXIII Polsko-Czeskie Dni Kultury Chrześcijańskiej

Zapraszamy na lipcowe i sierpniowe wydarzenia artystyczne w ramach tegorocznej edycji Festiwalu w wykonaniu Danuty Gołdon- Legler oraz Ogólnopolskiego Teatru William-Es z Wałbrzycha. pokaż więcej »

Zapisz się do naszego newslettera

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych (pokaż całość)