Śląskie języków pomieszanie
Burzliwe dzieje Śląska niosły ze sobą przemiany etniczne – w ciągu minionych dwóch tysięcy lat po Chrystusie zamieszkiwały ten region plemiona germańskie, które w wyniku tzw. wędrówek ludów zostały zastąpione przez Słowian. Kiedy w końcu X stulecia Śląsk wchodził w skład państwa Mieszka I, jego mieszkańcy używali polszczyzny, która bardzo przypominała inne języki zachodniosłowiańskie, zwłaszcza język południowych sąsiadów – Czechów. Wtedy też wraz z Kościołem i jego ludźmi pojawiła się łacina. Miała ona nie tylko wymiar sakralny, lecz również nabrała charakteru pragmatycznego, stając się niebawem językiem administracji oraz elit politycznych i intelektualnych. Począwszy od przełomu XII/XIII w., na Śląsku pojawili się osadnicy z Zachodu. Byli to Walonowie i Flamandowie, a przede wszystkim koloniści z różnych krajów niemieckich. Z czasem to oni zdominowali dawną ludność słowiańską i to głównie ich język rozbrzmiewał w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych w miastach i na coraz rozleglejszych wiejskich obszarach Śląska.
Procesy te ukazano z odwołaniem do średniowiecznych i nowożytnych pomników piśmiennictwa. Mimo rozlicznych kataklizmów dziejowych przetrwały na Śląsku liczne zabytki łacińskiej kultury pisma z epoki średniowiecza, w tym atrakcyjnie iluminowane rękopisy liturgiczne i dokumenty książęce. Zachowały się też znakomite dowody ukazujące, jak to właśnie na Śląsku polszczyzna stawała się językiem pisma. To tutaj powstała Księga Henrykowska z najstarszym zapisanym zdaniem w języku polskim, tutaj przetłumaczono Psałterz (znany jako floriański) czy drukowano najstarsze teksty polskie. Zarazem tutaj powstawały znakomite utwory niemieckie, począwszy od wierszy miłosnych układanych przez księcia Henryka IV Prawego w końcu XIII w., poprzez twórczość Martina Opitza (zm. 1639), po XVII- i XVIII-wiecznych przedstawicieli dwóch śląskich Szkół Poetyckich, dzięki którym barokowy Wrocław był postrzegany jako europejska metropolia duchowa.
Autor: Wojciech Mrozowicz
Redakcja: Joanna Rosik
Recenzent: Mateusz Goliński
Redaktor serii: Stanisław Rosik
Projekt graficzny: Adam Kolenda
Wydawcy: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego, Wydawnictwo CHRONICON
Druk: I-BIS Wrocław
ISBN (OKiS) 978-83-65892-90-4
ISBN (CHRONICON) 978-83-960840-9-5
Format: 15 x 15 cm | liczba stron: 66| oprawa: miękka
Język: polski
Cena: 15 zł + koszt wysyłki
Dostępna w sprzedaży
Książkę można zamówić pisząc na adres: wydawnictwa@okis.pl
Publikacja dofinansowana z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego
Odsłuchaj treść artykułuAKTUALNOŚCI
Dodano: 30.01.2026 05:00
XXVII Bal Charytatywny
Zapraszamy na XXVII Bal Charytatywny, którego celem zdobywanie środków na stypendia edukacyjne dla dzieci i młodzieży z naszego regionu. Wydarzenie odbędzie się w piątek 6 lutego 2026 w Hotelu Mercure w Jeleniej Górze. Karnawałowej rozrywce towarzyszyć będzie m. in. licytacja darów przekazanych na rzecz dobroczynnych działań fundacji. pokaż więcej »
Dodano: 30.01.2026 04:00
Spotkanie z Henrykiem Koczanem z cyklu Dowód Tożsamości
Dowód Tożsamości to cykl spotkań poświęcony ciekawym osobowościom Wrocławia i Dolnego Śląska. Gościem lutowego spotkania będzie Henryk Koczan – kulturoznawca, teolog, pisarz, zastępca dyrektora OKiS we Wrocławiu. pokaż więcej »
Dodano: 30.01.2026 03:00
Spotkanie autorskie z Przemysławem Wojcieszkiem wokół jego najnowszej książki „Boże Narodzenie we Wrocławiu”
Zapraszamy na spotkanie autorskie z Przemysławem Wojcieszkiem wokół jego najnowszej książki „Boże Narodzenie we Wrocławiu", które odbędzie się w Księgarni Tajne Komplety 20 lutego. Rozmowę poprowadzi Sebastian Rerak. pokaż więcej »
Dodano: 30.01.2026 03:00
GÓRY ZARZĄDZANIA 2026 – KONFERENCJA
Dwudniowa konferencja poświęcona jest innowacjom na Dolnym Śląsku w obszarze kultury i nauki, a wśród prelegentów znajdą się naukowcy z wrocławskich uczelni wyższych oraz placówek kultury. Zapraszamy 20 i 21 lutego do Dobromierza. pokaż więcej »
Dodano: 30.01.2026 02:00
„Maria Skłodowska-Curie w mowie obronnej” – pokazy dla szkół
24 i 25 lutego zapraszamy do Instytutu im. Jerzego Grotowskiego na kolejne pokazy spektaklu o życiu słynnej noblistki oraz wyzwaniach i dylematach tej wybitnej naukowczyni. pokaż więcej »
Dodano: 30.01.2026 01:00
Spotkanie autorskie z Darkiem Foksem wokół jego najnowszej książki „Czeski Czechow”
Zapraszamy na spotkanie autorskie z Darkiem Foksem wokół jego najnowszej książki „Czeski Czechow”, które odbędzie się w Księgarni Tajne Komplety 27 lutego. pokaż więcej »
Dodano: 28.01.2026 00:00
LUTOWY NUMER „ODRY” 2/2026
Wiersze z UKRAINY: w czwartą rocznicę agresji • SOLSKA o długu W polityce: SURDYKOWSKI o głupocie, BULSKA o braku zasad NIAKLAJEU i KUPAŁA: Białoruskie losy • GOMBROWICZ i wydawcy Deadpool, Batman, indianiści i inne plemiona • GRYNBERG i CHWIN DOMAŃSKI: Eroticon • Lwowsko-śląskie pejzaże • 8 Arkusz Spis treści 2/2026: 2 Serhij Rybnycki: WIERSZE 5 MIĘDZY […] pokaż więcej »
Dodano: 20.01.2026 14:10
Ewa Zarzycka. Monografia / Zapowiedź
Ponad 40 lat temu Ewa Zarzycka zanotowała na luźnej kartce „mam własne archiwum tekstów, filmów, negatywów… Ale kiedy się nad tym wszystkim zastanawiam to «to wszystko jest we mnie»”. pokaż więcej »