Śląskie języków pomieszanie
Burzliwe dzieje Śląska niosły ze sobą przemiany etniczne – w ciągu minionych dwóch tysięcy lat po Chrystusie zamieszkiwały ten region plemiona germańskie, które w wyniku tzw. wędrówek ludów zostały zastąpione przez Słowian. Kiedy w końcu X stulecia Śląsk wchodził w skład państwa Mieszka I, jego mieszkańcy używali polszczyzny, która bardzo przypominała inne języki zachodniosłowiańskie, zwłaszcza język południowych sąsiadów – Czechów. Wtedy też wraz z Kościołem i jego ludźmi pojawiła się łacina. Miała ona nie tylko wymiar sakralny, lecz również nabrała charakteru pragmatycznego, stając się niebawem językiem administracji oraz elit politycznych i intelektualnych. Począwszy od przełomu XII/XIII w., na Śląsku pojawili się osadnicy z Zachodu. Byli to Walonowie i Flamandowie, a przede wszystkim koloniści z różnych krajów niemieckich. Z czasem to oni zdominowali dawną ludność słowiańską i to głównie ich język rozbrzmiewał w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych w miastach i na coraz rozleglejszych wiejskich obszarach Śląska.
Procesy te ukazano z odwołaniem do średniowiecznych i nowożytnych pomników piśmiennictwa. Mimo rozlicznych kataklizmów dziejowych przetrwały na Śląsku liczne zabytki łacińskiej kultury pisma z epoki średniowiecza, w tym atrakcyjnie iluminowane rękopisy liturgiczne i dokumenty książęce. Zachowały się też znakomite dowody ukazujące, jak to właśnie na Śląsku polszczyzna stawała się językiem pisma. To tutaj powstała Księga Henrykowska z najstarszym zapisanym zdaniem w języku polskim, tutaj przetłumaczono Psałterz (znany jako floriański) czy drukowano najstarsze teksty polskie. Zarazem tutaj powstawały znakomite utwory niemieckie, począwszy od wierszy miłosnych układanych przez księcia Henryka IV Prawego w końcu XIII w., poprzez twórczość Martina Opitza (zm. 1639), po XVII- i XVIII-wiecznych przedstawicieli dwóch śląskich Szkół Poetyckich, dzięki którym barokowy Wrocław był postrzegany jako europejska metropolia duchowa.
Autor: Wojciech Mrozowicz
Redakcja: Joanna Rosik
Recenzent: Mateusz Goliński
Redaktor serii: Stanisław Rosik
Projekt graficzny: Adam Kolenda
Wydawcy: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego, Wydawnictwo CHRONICON
Druk: I-BIS Wrocław
ISBN (OKiS) 978-83-65892-90-4
ISBN (CHRONICON) 978-83-960840-9-5
Format: 15 x 15 cm | liczba stron: 66| oprawa: miękka
Język: polski
Cena: 15 zł + koszt wysyłki
Dostępna w sprzedaży
Książkę można zamówić pisząc na adres: wydawnictwa@okis.pl
Publikacja dofinansowana z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego
Odsłuchaj treść artykułuAKTUALNOŚCI
Dodano: 07.04.2026 10:10
OSIEDLA KULTURY I SZTUKI 2026 | wyniki naboru
Znamy wyniki naboru do programu OSIEDLA KULTURY I SZTUKI we Wrocławiu. Dofinansowano 9 projektów artystyczno-kulturalnych, które realizowane będą we współpracy z wrocławskimi osiedlami dla mieszkańców do października br. pokaż więcej »
Dodano: 14.04.2026 11:24
Fotorelacja z 148. Antykabaretu 2026 pt. M/S OSSOLIŃSKI
Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z 148. Antykabaretu 2026 pt. M/S OSSOLIŃSKI, który odbył się 13 kwietnia 2026 w Klubokawiarnia Mleczarnia we Wrocławiu. pokaż więcej »
Dodano: 13.04.2026 12:22
Zmarła Elżbieta Terlikowska
Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Elżbiety "Lalki" Terlikowskiej – wybitnej postaci wrocławskiego środowiska artystycznego. W imieniu dyrekcji oraz całego zespołu OKiS składamy najszczersze kondolencje oraz wyrazy głębokiego współczucia rodzinie i przyjaciołom Artystki. pokaż więcej »
Dodano: 10.04.2026 06:00
PROMOCJA WYDAWNICTW OKIS W MWW
Zapraszamy na promocję najnowszych wydawnictw OKIS - monografii Janusza Bałdygi oraz publikacji „Wrocław performatywny 1957–1989”, która odbędzie się 23 kwietnia w Muzeum Współczesnym we Wrocławiu. pokaż więcej »
Dodano: 10.04.2026 05:00
„Jesień” w Teatrze Polskim w Podziemiu. Kwiecień 2026
W dniach 24-26 kwietnia na scenę Teatru Polskiego w Podziemiu powróci spektakl Katarzyny Minkowskiej "Jesień" - sceniczna adaptacja powieści Ali Smith. pokaż więcej »
Dodano: 10.04.2026 04:30
Gala Jubileuszowa w ramach 80-lecia Szkoły Muzycznej I i II st. w Jeleniej Górze
Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Stanisława Moniuszki w Jeleniej Górze w 2026 roku świętuje Jubileusz 80-lecia swojej działalności. Kluczowym punktem obchodów będzie Gala Jubileuszowa, zaplanowana na 29 kwietnia 2026 roku w sali Filharmonii Dolnośląskiej. pokaż więcej »
Dodano: 10.04.2026 04:00
15. Targi Książki Regionalnej SILESIANA
Zapraszamy na stoisko Wydawnictwa OKiS we Wrocławiu na 15. Targach Książki Regionalnej SILESIANA, które odbędą się w dniach 7-10 maja na Placu Solnym we Wrocławiu. pokaż więcej »
Dodano: 10.04.2026 03:30
JUWENALIA WROCŁAWSKIE 2026
Wielkimi krokami zbliżają się Juwenalia Wrocławskie – największe studenckie święto– dwa dni pełne muzyki, zabawy i niezapomnianych emocji! Wydarzenie odbędzie się 8 i 9 maja na Polach Osobowickich, a co najważniejsze – wstęp jest całkowicie darmowy! pokaż więcej »