Śląskie języków pomieszanie
Burzliwe dzieje Śląska niosły ze sobą przemiany etniczne – w ciągu minionych dwóch tysięcy lat po Chrystusie zamieszkiwały ten region plemiona germańskie, które w wyniku tzw. wędrówek ludów zostały zastąpione przez Słowian. Kiedy w końcu X stulecia Śląsk wchodził w skład państwa Mieszka I, jego mieszkańcy używali polszczyzny, która bardzo przypominała inne języki zachodniosłowiańskie, zwłaszcza język południowych sąsiadów – Czechów. Wtedy też wraz z Kościołem i jego ludźmi pojawiła się łacina. Miała ona nie tylko wymiar sakralny, lecz również nabrała charakteru pragmatycznego, stając się niebawem językiem administracji oraz elit politycznych i intelektualnych. Począwszy od przełomu XII/XIII w., na Śląsku pojawili się osadnicy z Zachodu. Byli to Walonowie i Flamandowie, a przede wszystkim koloniści z różnych krajów niemieckich. Z czasem to oni zdominowali dawną ludność słowiańską i to głównie ich język rozbrzmiewał w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych w miastach i na coraz rozleglejszych wiejskich obszarach Śląska.
Procesy te ukazano z odwołaniem do średniowiecznych i nowożytnych pomników piśmiennictwa. Mimo rozlicznych kataklizmów dziejowych przetrwały na Śląsku liczne zabytki łacińskiej kultury pisma z epoki średniowiecza, w tym atrakcyjnie iluminowane rękopisy liturgiczne i dokumenty książęce. Zachowały się też znakomite dowody ukazujące, jak to właśnie na Śląsku polszczyzna stawała się językiem pisma. To tutaj powstała Księga Henrykowska z najstarszym zapisanym zdaniem w języku polskim, tutaj przetłumaczono Psałterz (znany jako floriański) czy drukowano najstarsze teksty polskie. Zarazem tutaj powstawały znakomite utwory niemieckie, począwszy od wierszy miłosnych układanych przez księcia Henryka IV Prawego w końcu XIII w., poprzez twórczość Martina Opitza (zm. 1639), po XVII- i XVIII-wiecznych przedstawicieli dwóch śląskich Szkół Poetyckich, dzięki którym barokowy Wrocław był postrzegany jako europejska metropolia duchowa.
Autor: Wojciech Mrozowicz
Redakcja: Joanna Rosik
Recenzent: Mateusz Goliński
Redaktor serii: Stanisław Rosik
Projekt graficzny: Adam Kolenda
Wydawcy: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego, Wydawnictwo CHRONICON
Druk: I-BIS Wrocław
ISBN (OKiS) 978-83-65892-90-4
ISBN (CHRONICON) 978-83-960840-9-5
Format: 15 x 15 cm | liczba stron: 66| oprawa: miękka
Język: polski
Cena: 15 zł + koszt wysyłki
Dostępna w sprzedaży
Książkę można zamówić pisząc na adres: wydawnictwa@okis.pl
Publikacja dofinansowana z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego
Odsłuchaj treść artykułuAKTUALNOŚCI
Dodano: 19.05.2026 00:00
XXXV Festiwal „Maj z Muzyką Dawną”
XXXV Festiwal „Maj z Muzyką Dawną” to jubileuszowa edycja jednego z najważniejszych wydarzeń poświęconych wykonawstwu historycznemu na Dolnym Śląsku, która odbędzie się w dniach 19–24 maja we Wrocławiu oraz 30–31 maja w regionie dolnośląskim. pokaż więcej »
Dodano: 25.05.2026 12:50
Fotorelacja z wernisażu pofestiwalowej wystawy DIMENSIONLESSNESS OF GLASS w Krośnie
Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z wernisażu pofestiwalowej wystawy DIMENSIONLESSNESS OF GLASS. Oficjalne otwarcie ekspozycji odbyło się 22 maja 2026 w Piwnicach Przedprożnych CDS w Krośnie. Fot. Krzysztof Antosz oraz archiwum CDS pokaż więcej »
Dodano: 25.05.2026 12:02
61. Międzynarodowy Festiwal Henryka Wieniawskiego w Szczawnie-Zdroju
W dniach 18–21 czerwca Szczawno-Zdrój ponownie stanie się jednym z najważniejszych miejsc na muzycznej mapie Polski. Tegoroczna edycja festiwalu zapowiada się niezwykle uroczyście i różnorodnie, łącząc koncerty symfoniczne i kameralne, spotkania z muzyką oraz wydarzenia towarzyszące. pokaż więcej »
Dodano: 21.05.2026 11:27
REPREZENTACJA DOLNEGO ŚLĄSKA NA 60. OGÓLNOPOLSKIM FESTIWALU KAPEL I ŚPIEWAKÓW LUDOWYCH W KAZIMIERZU DOLNYM
25-28 czerwca 2026 odbędzie się 60. Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolny. W tym roku Dolny Śląsk reprezentowany będzie przez Łemków z Przemkowa. pokaż więcej »
Dodano: 20.05.2026 00:00
Fotorelacja z XXXV Międzynarodowego Festiwalu „Maj z Muzyką Dawną”
Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z XXXV Międzynarodowego Festiwalu „Maj z Muzyką Dawną”. fot. Łukasz Gościniak pokaż więcej »
Dodano: 11.05.2026 04:00
DIMENSIONLESSNESS OF GLASS. Wystawa pofestiwalowa w Krośnie
Zapraszamy na wernisaż wystawy pofestiwalowej „Dimensionlessness of Glass”, który odbędzie się 22 maja o godz. 17.30 w Piwnicach Przedprożnych CDS na Rynku w Krośnie. Wystawa zaprezentuje dział artystek i artystów ubiegłorocznej edycji festiwalu e-Glass. pokaż więcej »
Dodano: 11.05.2026 03:30
Scena ukraińska. Sezon III 2025/2026
W ramach III sezonu Sceny Ukraińskiej zapraszamy do Sali Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego, 26 maja na Performans Marii Lisowskiej „Droga do Wyraju” oraz 28 maja na Perfomance muzyczno-teatralny ukraińskiego chóru KapustaBand „Pieśni płonących serc” pokaż więcej »
Dodano: 11.05.2026 03:20
NIGHT MUSIC THERAPY 5
Wraz z Sound Experience zapraszamy na kolejne wydarzenie z cyklu NIGHT MUSIC THERAPY, które odbędzie się 27 maja na ul. Tęczowej. Gośćmi tego seta będą Marek Pędziwiatr aka Latarnik, Paweł Chałupa i Michał Macewicz. pokaż więcej »