Jeż w rękawie, czyli bestia w trzebnickiej samotni św. Jadwigi

Wielki klejnot ziemi śląskiej” – tak w XVI stuleciu napisał o św. Jadwidze, księżnej Śląska (zm. 1243), historiograf Joachim Cureus, notabene zwolennik reformacji. Już wówczas więc, w dobie rozmaitych podziałów społecznych i religijnych, postać hrabianki z domu Andechs poślubionej w 1190 r. przez Henryka Brodatego, a od 1202 r. wspólnie z nim władającej w kraju nad Odrą, okazywała się znakiem wspólnoty spajającej region. Stanowiła jednak także, już od czasów kanonizacji w 1267 r., patronkę Polaków, Niemców oraz innych sąsiednich nacji, stając się szczególnym drogowskazem na drodze pojednania polsko-niemieckiego po II wojnie światowej. W planowanym opracowaniu nie może oczywiście braknąć tych treści, niemniej wpisane zostaną one w kontekst narracji roztaczającej przed Czytelnikiem fascynujący świat dawnej kultury. Tytułowy „jeż w rękawie” to bohater jednej z rozlicznych opowieści o życiu św. Jadwigi krążących w środowisku pielęgnującym pamięć o niej już w XIII w.

Odkrycie tego zwierzątka, które jedna z mniszek nosiła w rękawie, spotkało się z potępieniem księżnej przebywającej wówczas w cysterskim klasztorze w Trzebnicy. Motyw tej raczej zaskakującej dziś niechęci do skądinąd sympatycznego żywego stworzenia stanowi znakomity punkt wyjścia do ukazania specyfiki postrzegania zwierząt w średniowieczu w wymiarze symboliki, ale także w kontekście samego „mikrokosmosu”, jakim był ówczesny klasztor, zwłaszcza w wydaniu cystersów. Scenka z jadwiżańskiej legendy stanie się więc pretekstem do wprowadzenia Czytelnika w świat dawnej kultury i życia społecznego u progu formowania się Śląska jako krainy historycznej. Z jednej strony przykuje uwagę specyfika mniszych ośrodków, takich jak Trzebnica czy Lubiąż, w środowisku społeczeństw dopiero włączających się na skalę ich ogółu we współtworzenie kulturowo-religijnej i gospodarczej jedności Europy, z drugiej zaś rola wybitnej władczyni i jej rodziny jako mecenasów oraz promotorów rozwoju cywilizacyjnego podległego im kraju. Nie brak też miejsca na refleksję nad urokiem jadwiżańskiej legendy, jej atrakcyjnością dla potomnych na przestrzeni stuleci.

Autor: Stanisław Rosik

Redakcja: Joanna Rosik

Recenzent: Mateusz Goliński

Redaktor serii: Stanisław Rosik

Projekt graficzny: Adam Kolenda

Wydawcy: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego, Wydawnictwo CHRONICON

Druk: I-BIS Wrocław

ISBN (OKiS) 978-83-65892-89-8

ISBN (CHRONICON) 978-83-960840-8-8

Format: 15 x 15 cm | liczba stron: 66| oprawa: miękka

Język: polski

Cena: 15 zł + koszt wysyłki

Dostępna w sprzedaży

Książkę można zamówić pisząc na adres: wydawnictwa@okis.pl

Publikacja dofinansowana z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Odsłuchaj treść artykułu

AKTUALNOŚCI

Dodano: 15.07.2026 13:56

EMISJA FILMU DOKUMENTALNEGO „WĘDROWCY KARKONOSZY” NA ANTENIE TVP DOKUMENT

Zapraszamy przed ekrany TVP na emisję filmu dokumentalnego „Wędrowcy Karkonoszy” która odbędzie się 18 lipca 2026, godz. 11.55 na antenie TVP DOKUMENT. Film w reżyserii: Macieja Kieresa, Igora Wójcika i Daniela Jasińskiego – opowiada o historii patrzenia, poznawania i zagospodarowywania Karkonoszy przez człowieka. pokaż więcej »

Dodano: 15.07.2026 11:56

XXVIII MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL PIOSENKI GRECKIEJ

XXVIII Międzynarodowy Festiwal Piosenki Greckiej w Zgorzelcu odbędzie się w dniach 17–19 lipca 2026 roku na terenie Stadionu Miejskiego. To jedno z największych wydarzeń promujących kulturę grecką w Europie, połączone z obchodami Dni Miasta Zgorzelec. pokaż więcej »

Dodano: 10.07.2026 00:00

Legnickie Lato Kulturalne 2026

Legnica przygotowała wyjątkowo bogaty program wakacyjnych wydarzeń kulturalnych. W ramach „Legnickiego Lata Kulturalnego” odbędą się koncerty, seanse filmowe pod gołym niebem, festiwale oraz liczne wydarzenia plenerowe dla uczestników w każdym wieku. pokaż więcej »

Dodano: 08.06.2026 01:10

Glass breaks free. 16. Dolnośląskie Warsztaty i Sympozjum Szkła Artystycznego i Designu

W dniach 13–28 lipca odbędzie się projekt „Glass breaks free”, łączący artystów i rzemieślników z Polski i Czech w ramach e-Glass Festival. Wydarzenie obejmie otwarte warsztaty, sympozja w hutach szkła oraz wystawę, prezentując fuzję tradycyjnego hutnictwa z nowoczesnym designem. pokaż więcej »

Dodano: 08.06.2026 01:07

„OPIEKUNOWIE (NIE)PAMIĘCI” na TVP HISTORIA

Zachęcamy do obejrzenia filmu dokumentalnego „OPIEKUNOWIE (NIE)PAMIĘCI”, który ukazuje działalność organizacji i pasjonatów ratujących zaniedbane, zabytkowe cmentarze na Dolnym Śląsku. Emisja filmu 14 lipca o godz. 9.55 na antenie TVP HISTORIA. pokaż więcej »

Dodano: 08.06.2026 01:06

BARBARA KUBSKA. GŁADKA POWIERZCHNIA PREFABRYKATÓW

Nowa wystawa w Galerii FOTO-GEN OKIS, na której Barbara Kubska podejmuje dialog z niezwykłym archiwum fotograficznym swojego dziadka, Zygmunta Kubskiego, będącym kroniką jednego z najważniejszych projektów urbanistycznych okresu PRL. pokaż więcej »

Dodano: 08.06.2026 01:05

„Amatorki” Teatru Kombinat – pokazy w lipcu

Zapraszamy na lipcowe pokazy spektaklu „Amatorki” w reżyserii Katarzyny Baranieckiej na podstawie tekstu noblistki Elfriede Jelinek. Spektakl to pełne ironii i groteski studium przypadków trzech współczesnych kobiet uwikłanych w trudne relacje. pokaż więcej »