Śląskie języków pomieszanie
Burzliwe dzieje Śląska niosły ze sobą przemiany etniczne – w ciągu minionych dwóch tysięcy lat po Chrystusie zamieszkiwały ten region plemiona germańskie, które w wyniku tzw. wędrówek ludów zostały zastąpione przez Słowian. Kiedy w końcu X stulecia Śląsk wchodził w skład państwa Mieszka I, jego mieszkańcy używali polszczyzny, która bardzo przypominała inne języki zachodniosłowiańskie, zwłaszcza język południowych sąsiadów – Czechów. Wtedy też wraz z Kościołem i jego ludźmi pojawiła się łacina. Miała ona nie tylko wymiar sakralny, lecz również nabrała charakteru pragmatycznego, stając się niebawem językiem administracji oraz elit politycznych i intelektualnych. Począwszy od przełomu XII/XIII w., na Śląsku pojawili się osadnicy z Zachodu. Byli to Walonowie i Flamandowie, a przede wszystkim koloniści z różnych krajów niemieckich. Z czasem to oni zdominowali dawną ludność słowiańską i to głównie ich język rozbrzmiewał w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych w miastach i na coraz rozleglejszych wiejskich obszarach Śląska.
Procesy te ukazano z odwołaniem do średniowiecznych i nowożytnych pomników piśmiennictwa. Mimo rozlicznych kataklizmów dziejowych przetrwały na Śląsku liczne zabytki łacińskiej kultury pisma z epoki średniowiecza, w tym atrakcyjnie iluminowane rękopisy liturgiczne i dokumenty książęce. Zachowały się też znakomite dowody ukazujące, jak to właśnie na Śląsku polszczyzna stawała się językiem pisma. To tutaj powstała Księga Henrykowska z najstarszym zapisanym zdaniem w języku polskim, tutaj przetłumaczono Psałterz (znany jako floriański) czy drukowano najstarsze teksty polskie. Zarazem tutaj powstawały znakomite utwory niemieckie, począwszy od wierszy miłosnych układanych przez księcia Henryka IV Prawego w końcu XIII w., poprzez twórczość Martina Opitza (zm. 1639), po XVII- i XVIII-wiecznych przedstawicieli dwóch śląskich Szkół Poetyckich, dzięki którym barokowy Wrocław był postrzegany jako europejska metropolia duchowa.
Autor: Wojciech Mrozowicz
Redakcja: Joanna Rosik
Recenzent: Mateusz Goliński
Redaktor serii: Stanisław Rosik
Projekt graficzny: Adam Kolenda
Wydawcy: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego, Wydawnictwo CHRONICON
Druk: I-BIS Wrocław
ISBN (OKiS) 978-83-65892-90-4
ISBN (CHRONICON) 978-83-960840-9-5
Format: 15 x 15 cm | liczba stron: 66| oprawa: miękka
Język: polski
Cena: 15 zł + koszt wysyłki
Dostępna w sprzedaży
Książkę można zamówić pisząc na adres: wydawnictwa@okis.pl
Publikacja dofinansowana z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego
Odsłuchaj treść artykułuAKTUALNOŚCI
Dodano: 15.03.2026 12:00
OSIEDLA KULTURY I SZTUKI / NABÓR 2026
Ruszył nabór projektów w ramach programu OSIEDLA KULTURY I SZTUKI 2026. Dotacje w kwocie 5 tys. na przedsięwzięcia artystyczne mogą pozyskać indywidualni artyści, grupy nieformalne czy organizacje pozarządowe. Nabór prowadzony będzie do wyczerpania limitu środków lub zamknięcia Projektu. pokaż więcej »
Dodano: 20.03.2026 10:00
„Z klasyką przez Polskę” i „Z jazzem przez Polskę”| edycja 2026
W kwietniu ruszy tegoroczny cykl koncertów kameralnych i jazzowych „Z klasyką przez Polskę” i „Z jazzem przez Polskę” w mniejszych miejscowościach na Dolnym Śląsku. Cykl promuje polską twórczość i wybitnych artystów m.in. w zabytkowych przestrzeniach w naszym regionie. pokaż więcej »
Dodano: 20.03.2026 08:00
NIGHT MUSIC THERAPY
Wraz z Sound Experience zapraszamy na kolejne wydarzenie z cyklu NIGHT MUSIC THERAPY, które odbędzie się 26 marca na ul. Tęczowej. Gośćmi tego seta będą wrocławski kwartet Pradziad i Michał Macewicz. pokaż więcej »
Dodano: 20.03.2026 07:00
„SŁOJE DRZEWA” – na podstawie tekstów Urszuli Kozioł
27 marca na scenę Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego powróci spektakl "Słoje drzewa" Jerzego Bielunasa do wierszy i tekstów wrocławskiej poetki, Urszuli Kozioł. pokaż więcej »
Dodano: 20.03.2026 07:00
CIEPLICKI JARMARK SAFANDUŁY – TALLSACKMARKT
II edycja Cieplickiego Jarmarku Safanduły (Tallsackmarkt) odbędzie się w dniach 27–29 marca 2026 roku w Cieplicach (Jelenia Góra). To wydarzenie nawiązujące do lokalnej tradycji, prezentujące rzemiosło, rękodzieło i produkty lokalne. pokaż więcej »
Dodano: 20.03.2026 07:00
XXI Młodzieżowe Zatargi z Teatrem
XXI Młodzieżowe Zatargi z Teatrem odbędą się w dniach 27–29 marca 2026 roku w Bolesławieckim Ośrodku Kultury – Międzynarodowym Centrum Ceramiki w Bolesławcu. W tym roku inspiracją i przewodnim motywem festiwalu będzie awangardowa twórczość Mirona Białoszewskiego! pokaż więcej »
Dodano: 20.03.2026 06:00
LEGNICKI JARMARK WIELKANOCNY
Serdecznie zapraszamy na Legnicki Jarmark Wielkanocny, który odbędzie się w dniach 28-29 marca w plenerowych przestrzeniach ulicy Najświętszej Marii Panny. Czeka nas sporo atrakcji i wielkanocnych akcentów. W ramach Jarmarku odbędzie się również koncert Wielkopostny. pokaż więcej »
Dodano: 20.03.2026 05:00
Obchody Dnia Niepodległości Grecji.
28 marca we Wrocławskim Centrum Kongresowe przy Hali Stulecia odbędą się uroczyste obchody Dnia Niepodległości Grecji. Program obejmuje część historyczną poświęconą greckiemu powstaniu narodowowyzwoleńczemu z lat 1821–1830, prezentację wystawy oraz występ greckiego zespołu wokalno-instrumentalnego. pokaż więcej »