Śląskie języków pomieszanie

Burzliwe dzieje Śląska niosły ze sobą przemiany etniczne – w ciągu minionych dwóch tysięcy lat po Chrystusie zamieszkiwały ten region plemiona germańskie, które w wyniku tzw. wędrówek ludów zostały zastąpione przez Słowian. Kiedy w końcu X stulecia Śląsk wchodził w skład państwa Mieszka I, jego mieszkańcy używali polszczyzny, która bardzo przypominała inne języki zachodniosłowiańskie, zwłaszcza język południowych sąsiadów – Czechów. Wtedy też wraz z Kościołem i jego ludźmi pojawiła się łacina. Miała ona nie tylko wymiar sakralny, lecz również nabrała charakteru pragmatycznego, stając się niebawem językiem administracji oraz elit politycznych i intelektualnych. Począwszy od przełomu XII/XIII w., na Śląsku pojawili się osadnicy z Zachodu. Byli to Walonowie i Flamandowie, a przede wszystkim koloniści z różnych krajów niemieckich. Z czasem to oni zdominowali dawną ludność słowiańską i to głównie ich język rozbrzmiewał w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych w miastach i na coraz rozleglejszych wiejskich obszarach Śląska.

Procesy te ukazano z odwołaniem do średniowiecznych i nowożytnych pomników piśmiennictwa. Mimo rozlicznych kataklizmów dziejowych przetrwały na Śląsku liczne zabytki łacińskiej kultury pisma z epoki średniowiecza, w tym atrakcyjnie iluminowane rękopisy liturgiczne i dokumenty książęce. Zachowały się też znakomite dowody ukazujące, jak to właśnie na Śląsku polszczyzna stawała się językiem pisma. To tutaj powstała Księga Henrykowska z najstarszym zapisanym zdaniem w języku polskim, tutaj przetłumaczono Psałterz (znany jako floriański) czy drukowano najstarsze teksty polskie. Zarazem tutaj powstawały znakomite utwory niemieckie, począwszy od wierszy miłosnych układanych przez księcia Henryka IV Prawego w końcu XIII w., poprzez twórczość Martina Opitza (zm. 1639), po XVII- i XVIII-wiecznych przedstawicieli dwóch śląskich Szkół Poetyckich, dzięki którym barokowy Wrocław był postrzegany jako europejska metropolia duchowa.

Autor: Wojciech Mrozowicz

Redakcja: Joanna Rosik

Recenzent: Mateusz Goliński

Redaktor serii: Stanisław Rosik

Projekt graficzny: Adam Kolenda

Wydawcy: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego, Wydawnictwo CHRONICON

Druk: I-BIS Wrocław

ISBN (OKiS) 978-83-65892-90-4

ISBN (CHRONICON) 978-83-960840-9-5

Format: 15 x 15 cm | liczba stron: 66| oprawa: miękka

Język: polski

Cena: 15 zł + koszt wysyłki

Dostępna w sprzedaży

Książkę można zamówić pisząc na adres: wydawnictwa@okis.pl

Publikacja dofinansowana z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Odsłuchaj treść artykułu

AKTUALNOŚCI

Dodano: 02.03.2026 06:00

„D1. Pieśń o autostradzie”– pokazy w marcu

12 i 13 marca odbędą się pokazy spektaklu "D1. Pieśń o autostradzie" w reżyserii Katarzyny Dudzic-Grabińskiej. To ironiczna i dowcipna opowieść o trwającej od dekad budowie autostrady, łączącej dwa największe miasta Słowacji. pokaż więcej »

Dodano: 27.02.2026 14:00

Agnieszka Chodysz-Foryś odznaczona Złotą odznaką honorową „Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego”

Nasza koleżanka, Agnieszka Chodysz-Foryś, została odznaczona Złotą odznaką honorową „Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego”. Serdecznie gratulujemy Agnieszce nagrody i życzymy dalszych sukcesów! pokaż więcej »

Dodano: 16.02.2026 02:40

SUMMER GUITAR FESTIVAL 2026

Ruszyły zapisy na letnie warsztaty gitarowe w ramach Summer Guitar Festival w Krzyżowej, który odbędzie się w terminie 19-26 lipca. Wśród pedagogów tegorocznej edycji warsztatów m.in. Sven Jungbeck, Marek Pasieczny i Mateusz Kowalski. pokaż więcej »

Dodano: 02.03.2026 13:44

O JANUSZU BAŁDYDZE W MAGAZYNIE „SZUM”

Zachęcamy do przeczytania tekstu Pawła Polita "Janusz Bałdyga, czyli rozprawa o metodzie" w Magazynie SZUM, który ukaże się w najnowszej monografii tego artysty pod redakcją Agnieszki Chodysz-Foryś i Marty Smolińskiej. pokaż więcej »

Dodano: 02.03.2026 09:00

Wystawa plenerowa „Odra” – to już 65 lat…

W tym roku legendarny wrocławski miesięcznik „Odra” świętuje swój jubileusz 65-lecia. Z tej okazji przygotowano wystawę plenerową, której ekspozycja potrwa od 6 do 27 marca na ulicy Świdnickiej we Wrocławiu. Serdecznie zapraszamy. pokaż więcej »

Dodano: 02.03.2026 09:00

MARTA HOŻEWSKA W TVP 3 WROCŁAW

Marta Hożewska, autorka książki “Miejsce życzliwe. Rzecz o Targu pod Młynem Sułkowice” będzie gościnią programu "Ku kulturze" na antenie TVP 3 Wrocław 6 marca o godz. 18.15. pokaż więcej »

Dodano: 02.03.2026 08:00

„DZIEWCZYNY BONDA” – DZIEŃ KOBIET W MŚCIWOJOWIE

Zapraszamy na wyjątkowy wieczór, 7 marca w świetlicy w Mściwojowie odbędą się gminne obchody Dnia Kobiet pod hasłem „Dzień Kobiet: Dziewczyny Bonda” — w klimacie elegancji, blasku i filmowego czerwonego dywanu . pokaż więcej »