Śląskie języków pomieszanie
Burzliwe dzieje Śląska niosły ze sobą przemiany etniczne – w ciągu minionych dwóch tysięcy lat po Chrystusie zamieszkiwały ten region plemiona germańskie, które w wyniku tzw. wędrówek ludów zostały zastąpione przez Słowian. Kiedy w końcu X stulecia Śląsk wchodził w skład państwa Mieszka I, jego mieszkańcy używali polszczyzny, która bardzo przypominała inne języki zachodniosłowiańskie, zwłaszcza język południowych sąsiadów – Czechów. Wtedy też wraz z Kościołem i jego ludźmi pojawiła się łacina. Miała ona nie tylko wymiar sakralny, lecz również nabrała charakteru pragmatycznego, stając się niebawem językiem administracji oraz elit politycznych i intelektualnych. Począwszy od przełomu XII/XIII w., na Śląsku pojawili się osadnicy z Zachodu. Byli to Walonowie i Flamandowie, a przede wszystkim koloniści z różnych krajów niemieckich. Z czasem to oni zdominowali dawną ludność słowiańską i to głównie ich język rozbrzmiewał w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych w miastach i na coraz rozleglejszych wiejskich obszarach Śląska.
Procesy te ukazano z odwołaniem do średniowiecznych i nowożytnych pomników piśmiennictwa. Mimo rozlicznych kataklizmów dziejowych przetrwały na Śląsku liczne zabytki łacińskiej kultury pisma z epoki średniowiecza, w tym atrakcyjnie iluminowane rękopisy liturgiczne i dokumenty książęce. Zachowały się też znakomite dowody ukazujące, jak to właśnie na Śląsku polszczyzna stawała się językiem pisma. To tutaj powstała Księga Henrykowska z najstarszym zapisanym zdaniem w języku polskim, tutaj przetłumaczono Psałterz (znany jako floriański) czy drukowano najstarsze teksty polskie. Zarazem tutaj powstawały znakomite utwory niemieckie, począwszy od wierszy miłosnych układanych przez księcia Henryka IV Prawego w końcu XIII w., poprzez twórczość Martina Opitza (zm. 1639), po XVII- i XVIII-wiecznych przedstawicieli dwóch śląskich Szkół Poetyckich, dzięki którym barokowy Wrocław był postrzegany jako europejska metropolia duchowa.
Autor: Wojciech Mrozowicz
Redakcja: Joanna Rosik
Recenzent: Mateusz Goliński
Redaktor serii: Stanisław Rosik
Projekt graficzny: Adam Kolenda
Wydawcy: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego, Wydawnictwo CHRONICON
Druk: I-BIS Wrocław
ISBN (OKiS) 978-83-65892-90-4
ISBN (CHRONICON) 978-83-960840-9-5
Format: 15 x 15 cm | liczba stron: 66| oprawa: miękka
Język: polski
Cena: 15 zł + koszt wysyłki
Dostępna w sprzedaży
Książkę można zamówić pisząc na adres: wydawnictwa@okis.pl
Publikacja dofinansowana z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego
Odsłuchaj treść artykułuAKTUALNOŚCI
Dodano: 16.02.2026 10:23
Premiera filmu dokumentalnego „Opiekunowie (nie)pamięci” na YouTube
Film dokumentalny „OPIEKUNOWIE (NIE)PAMIĘCI”, który niedawno miał swoją premierę podczas sympozjum poświęconemu animacji i dokumentacji działalności społecznej osób opiekujących się zapomnianymi niemieckimi cmentarzami na Dolnym Śląsku, jest już dostępny na kanale YT OKiS. pokaż więcej »
Dodano: 16.02.2026 04:00
„Maria Skłodowska-Curie w mowie obronnej” – pokazy dla szkół
24 i 25 lutego zapraszamy do Instytutu im. Jerzego Grotowskiego na kolejne pokazy spektaklu o życiu słynnej noblistki oraz wyzwaniach i dylematach tej wybitnej naukowczyni. pokaż więcej »
Dodano: 16.02.2026 03:00
Spotkanie autorskie z Darkiem Foksem wokół jego najnowszej książki „Czeski Czechow”
Zapraszamy na spotkanie autorskie z Darkiem Foksem wokół jego najnowszej książki „Czeski Czechow”, które odbędzie się w Księgarni Tajne Komplety 27 lutego. pokaż więcej »
Dodano: 16.02.2026 03:00
ROŚLINY, PLANETY, SŁOŃCE I BŁĘKIT NIEBA
kinoMANUAL – projekcje z Jurkiewicza
Aga Jarząb i Maciej Bączyk sięgają do prac Jurkiewicza i — zainspirowani jego sposobem patrzenia — roztaczają wizje planet, słońca i błękitu nieba, splatając je z tym, co codzienne i domowe. pokaż więcej »
Dodano: 16.02.2026 02:30
Scena ukraińska. Sezon III 2025/2026
W ramach III sezonu Sceny Ukraińskiej zapraszamy do Sali Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego na spektakle niezależnego teatru GAS. pokaż więcej »
Dodano: 16.02.2026 02:20
JAWORSKI DZIEŃ KOBIET
7 marca w ECMEN w Jaworze odbędzie się wyjątkowe wydarzenie z okazji Dnia Kobiet. W tym roku wydarzenie odbędzie się w klimacie lat 20. i stylu Wielkiego Gatsby’ego, a na scenie pojawi się projekt „Panowie – Paniom” z programem „Najpiękniejsze męskie głosy świata”. pokaż więcej »
Dodano: 16.02.2026 02:00
„D1. Pieśń o autostradzie”– pokazy w marcu
12 i 13 marca odbędą się pokazy spektaklu "D1. Pieśń o autostradzie" w reżyserii Katarzyny Dudzic-Grabińskiej. To ironiczna i dowcipna opowieść o trwającej od dekad budowie autostrady, łączącej dwa największe miasta Słowacji. pokaż więcej »
Dodano: 16.02.2026 01:00
„SŁOJE DRZEWA” – na podstawie tekstów Urszuli Kozioł
27 marca na scenę Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego powróci spektakl "Słoje drzewa" Jerzego Bielunasa do wierszy i tekstów wrocławskiej poetki, Urszuli Kozioł. pokaż więcej »