Weseli Ponuracy. Historia pierwszego Studenckiego Teatru Satyry we Wrocławiu – Krystyna Stoga, Michał Jędrzejewski

WSTĘP (fragment):

Do rąk Czytelników oddajmy książkę niezwykłą. Bowiem jej autorzy są niezwykłymi ludźmi. Ona – aktorka, znany radca prawny, wykładowca i autorka prawniczych książek i artykułów. On – wybitny scenograf teatralny i telewizyjny, artysta malarz. Obydwoje sercem i działalnością związani z Wrocławiem „od zawsze”. Po siedemdziesięciu latach postanowili utrwalić wspomnienia o czasach studenckich i wspólnych przedsięwzięciach. Początek ich edukacji akademickiej przypadł na lata pięćdziesiąte ubiegłego wieku – na schyłek najmroczniejszych lat stalinizmu. Kiedy to komuniści, drogą terroru, donosicielstwa i łamania charakterów chcieli zainstalować w Polsce na wzór ZSRR system polityczny. Młody odbiorca dziś nawet nie potrafi sobie wyobrazić, że wówczas za jakąś wypowiedź lub choćby grymas twarzy można było ponieść straszne konsekwencje. Oto jedna z wielu prawdziwych historii: we wspólnej celi na ul. Łąkowej – w piwnicach Urzędu Bezpieczeństwa we Wrocławiu – siedzieli przez kilka tygodni: jeden z najwybitniejszych antropologów wrocławskich rodem ze Lwowa i student ostatniego roku polonistyki uniwersyteckiej. Pierwszy za to, że miał głośno skrytykować niedorzeczności wygadywane przez marksistowską młodzież w czerwonych krawatach na jakimś kolejnym indoktrynującym zebraniu katedry, a drugi za to, że był członkiem zarządu samopomocowej studenckiej organizacji Bratniak, który władza likwidowała, zastępując ją na wzór radzieckiego Komsomołu – Związkiem Młodzieży Polskiej (ZMP). Obaj byli torturowani i poniżani jako wrogowie ludu. Po wyjściu z więzienia profesorowi odebrano katedrę i zabroniono uprawiania zawodu. Student był relegowany z uczelni z wilczym biletem.

PODZIĘKOWANIA:

Drodzy Czytelnicy,

Nasza książeczka nie powstałaby bez pomocy Przyjaciół, dla których wspomnienia z historii Wrocławia, zwłaszcza pierwszej dekady po wojnie, są tak jak nam bliskie. Szczególnie tematyka związana z kulturalnym rozwojem miasta, w tym fenomenu studenckich teatrów i ich oddziaływania na społeczność. Sam fakt opisywania okresu związanego z rozwojem kultury studenckiej w zrujnowanym wojną mieście na podstawie historii studenckiego teatrzyku PONURACY był dla nas fascynujący, ale upływ czasu – 70 lat, brak dokumentacji i fakt, że większość uczestników tej niewątpliwie interesującej przygody odeszła na zawsze…, stwarzał oczywiste naturalne problemy z wiernym odtworzeniem wydarzeń i atmosfery tamtych dni. Pomogli jak zwykle entuzjaści. W pierwszej kolejności Mecenasi, dzięki którym wspomnienia te ukazały się drukiem. Dlatego dziękujemy serdecznie Sławomirowi Piechocie. Także, za nieustanne wsparcie i pomoc w ustalaniu odległych faktów i związanej z tym dokumentacji, Halinie Litwiniec z Kalambura, i wszystkim procownikom archiwum, którzy z zakamarków zakurzonych regałów wydobyli cenne dokumenty. Dziękujemy naszym pracowitym korektorkom: Oldze Szelc i Lenie Kaletowej, które poprawiły nasze nieudolne teksty, a Lena napisała wprowadzenie, no i za cierpliwą i żmudną pracę Roberta Maniaka, który odnalazł cenne zdjęcia z tego okresu i skomponował je z rysunkami Michała.

Osobne podziękowania przekazujemy kierownictwu Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu: dyrektorowi Igorowi Wójcikowi za przychylność i życzliwość oraz Henrykowi Koczanowi za redakcję publikacji i jej finalny kształt edytorski. Dziękujemy Wszystkim Bezimiennym, którzy życzliwie trzymali za nas kciuki i wspierali nas swoją energią.

Krystyna Stoga i Michał Jędrzejewski

Wrocław, maj 2026

Krystyna Wołodźko-Stoga (ur. 1937) – absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego (1958) Od powstania zespołu Ponuraków należała do pierwszej grupy jego założycieli, aktorka w pierwszym i drugim spektaklu. W 1958 r. wraz z grupą 8 członków zespołu Ponuraków weszła do tworzonego Teatru Kalambur, gdzie była aktorką; pełniła też funkcję kierownika administracyjnego (1958–61). Występowała w 17 spektaklach tego teatru – ostatni występ w 1972 r. „W rytmie słońca”. Jednocześnie rozwijała się zawodowo: aplikacja sędziowska i egzamin 1966, egzamin radcowski 1968 i działalność społeczna w samorządzie radcowskim. Przez 4 kadencje była wybierana do Krajowej Rady Radców Prawnych, gdzie pełniła funkcję przewodniczącej Komisji Legislacyjnej (1991–2007); przez 32 lata prowadziła szkolenia na aplikacji radcowskiej i dla radców. Autorka i współautorka licznych publikacji prawniczych (m.in. „Zawód radcy prawnego”, 2012).

Michał Jędrzejewski (ur. 1934) – absolwent PWSSP we Wrocławiu, dyplomy: malarstwo 1958, architektura wnętrz 1960; od wiosny 1955 związany z zespołem STS Ponuracy; scenograf telewizyjny (główny scenograf o/TVP Wrocław w latach 1967–1979) i teatralny (autor i współautor scenografii dla Teatru Polskiego we Wrocławiu w latach 1980–1997 i in. teatrów we Wrocławiu, Łodzi, Warszawie, Sofii, Wałbrzychu, Jeleniej Górze, Zielonej Górze i Koszalinie); autor i współautor licznych wystaw (m.in. komisarz generalny wystawy „Wrocław ‘2000 – moje miasto”), autor ok. 60 plakatów i uczestnik Międzynarodowego Biennale Plakatu oraz Biennale Plakatu w Katowicach, wystaw malarstwa (m.in. Festiwali Malarstwa Polskiego w Szczecinie), wystaw Sztuka Projektowania w Warszawie, jak i wystaw indywidualnych m.in. w Muzeum Architektury we Wrocławiu (2024); autor i współautor kilku książek (m.in. „Listy” 2018, „Schody i przygody” 2021); profesor, dziekan i rektor 1984–1990 PWSSP/ASP we Wrocławiu, członek Rady Wyższego Szkolnictwa Artystycznego (1997–2001).

Kupując to wydawnictwo możesz otrzymać nieodpłatnie wybrane pozycje z naszej księgarni. Sprawdź w wyszukiwarce (u góry strony) kategorię Gratis.

Redakcja: Henryk Koczan

Korekta: Aleksandra Zoń

Projekt okładki i ilustracje: Michał Jędrzejewski

Opracowanie graf., DTP: Robert Maniak, Henryk Koczan

Wydawca: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Druk i oprawa: I-BiS s. c.

ISBN 978-83-68532-26-5

Format:  21,5 x 21,7cm | liczba stron: 84 | oprawa: twarda

Nakład: 200 egz.

Język: polski

© 2026 Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu

© 2026 Krystyna Stoga, Michał Jędrzejewski

Wszelkie prawa zastrzeżone

Dofinansowano ze środków budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Cena: 32 zł + koszt wysyłki

Książkę można zamówić w sklepie internetowym: www.sklep.okis.pl

Kupując to wydawnictwo możesz otrzymać nieodpłatnie wybrane pozycje z naszej księgarni. Sprawdź w wyszukiwarce (u góry strony) kategorię Gratis.