Wiersze wybrane w listopadzie 2026
Flora Gabrysiewicz, Anna Przysada, Beata Rogalska, Krystian Rdzanek, Mariusz Solecki, Andrzej Zychla
Flora Gabrysiewicz
***
Krążymy wokół siebie jak sępy, miły
Zwabione zapachem ciał
Strach, który rozkłada się w nas
Zamienia się w trupi jad
Emocjonalnie wyklęci w jedności
Pragniemy trwać
Żadne z nas już nie goni
Choć w ciszy budzimy grad
Powoli, miły, powoli
Po wodzie chodziłeś wśród fal
Czekałam w księżycach nagich
Na gest Twój, na jakiś znak
Nie iskra, nie płomień, nie żar
Lecz drzewo i korzeń i dach
Poranek, południe i wieczór
Twych rąk spokojny ma smak
Karta ewakuacyjna
Prababce
Nierównym pismem wypełnione
11 kwietnia 1945 roku
Wydano obywatelce Horwat Marii
Córce Stefana (właściwie Szczepana)
I Katarzyny (z domu Stadnik)
Urodzonej w 1902 roku
Mieszkance wsi Grabowiec Tarnopolski
Dla ewakuacji z Ukraińskiej SRR
Obywatelka ewakuuje się do Katowic
Wraz z nią ewakuuje się
Następujących członków rodziny
Małoletnich Józefa i Bronisława
Synów Jana
(Janka nie ma)
Oraz Józefa, brata
(a Janka wciąż nie ma)
Obywatelka Horwat Maria
Córka Stefana (właściwie Szczepana)
Nie przewozi ze sobą koni
Ani świń ani owiec, ani kóz
Rogacizny sztuk jedną
Pługów nie, siewników nie, żniwiarek nie
Koniec inwentarza
Produktów żywnościowych dziesięć
W tym ziarna i produktów zbożowych pięć
Przedmiotów użytku domowego dziesięć
Podpisano Rejonowy (na pieczątce Główny)
Pełnomocnik Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego
Do spraw ewakuacji
Podpis nieczytelny
(A Janka wciąż nie ma)
Punkt etapowy Chojnów
Obywatelce Horwat Marii
Wypłacono zapomogę
Czterysta złotych polskich
Podpis nieczytelny
Legnica Tarnopolem
Dolnośląska wieś domem
Krowa się ocieliła
Janek wrócił
Lachawa
„Chodzę lasem, zostawiam nie ślady, lecz tropy” – K. K. Baczyński
Szukam ich w źdźble trawy w zaczarowanym lesie
Na horyzoncie kwiat drzew owocowych pnie się
Z ziemi mury wystają jak zęby dawno spróchniałe
Przy dawnej szkole mogiła – wskazuje bardziej współczesną ofiarę
Kto stąpał po tej drodze, gdzie się echo niesie?
Idę dalej, po runie stąpam nieśmiało
Gdzie dwór, co praprababkę niańczył, w którym za dziecka się śmiała?
Po dworze stoi pagórek, zaglądam, onieśmielała
Kamienna studnia – dziś tylko ona została
I rdza narzędzi pod drzewem, z jakiej epoki, nie wiem
Posiadłość z kory omszała, zaklęta w ptasim śpiewie.
(Lachawa – wieś w ziemi sanockiej, opuszczona po walkach Ludowego Wojska Polskiego z UPA w latach 40-tych XX w., obecnie zarośnięta lasem).
Anna Przysada
Sekspresjonizm
Jemy z dwóch części jednej całości,
śpimy przecież w tym samym łóżku.
Ale ja drapię paznokciem twoją szyję,
a ty opowiadasz mi o sekspresjonizmie.
Uprawiam opuszkami palców taniec –
czasem klasyczny, czasem współczesny.
Próbuję wyczuć – dzisiaj mógłbyś czytać
poezję, czy znów tylko podręcznik?
Obmyślam nie plan, ale czucie –
miałoby spijać z twoich ust słowa,
które zamiast nas rozrastają się w pościeli.
Kreślisz językiem symbole – w górę i w dół.
Ale nie, żeby poruszyć wielokropek;
jego omijasz celowo, zabierasz mu
oparcie na niedopowiedzeniu.
Chcesz tylko precyzyjnie ciosać
szklaną szkatułkę – bo jak zawsze
zamknięte są ściany kwadratu.
Obiecuję, że kiedyś chwycę między zęby
włos z twojej klatki piersiowej. Pociągnę
go tak, że zdania rozpadną ci się na słowa,
a słowa wybuchną na podniebieniu
własnymi literami. Wtedy w końcu
te litery pomieszają ci się w ustach.
I zamiast wypieszczonej definicji
wyrzucisz z siebie brudne westchnienie.
Pierwowzór
Pytam: czy ktoś wie, dlaczego mamut
spośród wszystkich pterodaktyli
i płetwonurczych stworzeń?
Główny bohater bajek widzianych
przez dzieci i śnionych przez nie
nadal. Wyniesiony na piedestał
wśród form zaprzeszłych i skamieniałych.
Nośnik miękkiego futra i kłów –
co przeszywają ciało.
Mamut stoi na progu drzwi
lub tuż za rogiem kamienicy.
Nie ważne, w której milowej
epoce umarł. Ślady jego stóp –
za duże, żeby zniknęły.
Niezaschnięty beton przyjmuje
nacisk i odpuszczenie.
Czy ktoś wie, skąd przyszedł mamut?
Tak bardzo przypomina słowo
matka.
Wniosek do urzędu
Zwracam się z uprzejmą prośbą
o poddanie szminki egzekucji
i zmiecenie jej z powierzchni
słowników języka polskiego.
Wmiecenie pod szafę również
wchodzi w grę, ale wiadomo –
jedna z matek ją wywlecze,
a to nonsens podparty satysfakcją.
Do wniosku załączam argumenty,
oczywiście te emocjonalne –
szantażują najlepiej.
Szminka jest żmiją każdej
kosmetyczki. Syczy długie szszsz
i zostawia po sobie spuściznę –
obślizgłą, świecącą.
Miękkim środkiem ciała próbuje
naprawić sprawę, ale łuska z końca ogona
szorstko drapie język,
zostawia gadzi posmak w buzi.
Wnioskuję o pilne rozważenie sprawy –
węże połykają przecież słonie.
A byłoby szkoda słowa pomadka,
które ma duszę retrievera
i charakter plastusia.
W ramie
Odbicie w lustrze
rozciąga mnie
w przestrzeni liminalnej.
Grobowiec Freytaga – ciało
I
Patrzę na mój dom.
Mieszkałam w nim chyba
tylko jako dziecko, beztroskie
szczenię moszczące się w legowisku.
Okrągłe, podłużne, z kocykiem, poduszką?
Po co pytasz, mamo? Przecież mogę
kręcić w nim fikołki za ogonem. Tam czule
ktoś dogląda moich snów, pilnuje oddechu.
II
Patrzę na mój dom.
Rozsiałam popiół na grobie. Kiedy?
Nie pamiętam, chyba nie jednego dnia,
beztroska ma aż dziewięć liter do kremacji.
Wiatr porwał mi didaskalia, wciąż się pytam
o prolog i epilog. Drobny rudzik, noszę go
pod sercem, śpiewa coś o moim autorstwie.
Wypycham uszy watą, nucę mantrę:
śniadanie, obiad, kolacja, próżnia.
III
Trawię szczątki. Krew – rozlana
kałużą po krtani śpiewa: więcej!
Wbijam się w gniazdo rudzików
obojczykiem wydartym z mięsa.
Język zbiera siły, aby oblizać wargi.
Nie sądziłam –
że mogę wrzucić szczenię do rzeki.
IV
Podnoszę ufne oczy, może
i naiwne. Syndrom sztokholmski
skopanego psiska. Na brzegu zakaz
łowienia topielców, ale trzepoczą
pod wodą rudzikowe skrzydła.
Wojna domowa – tnie dziobem
sznur wiążący pazur z cegłą.
V
Patrzę na mój dom.
Mieszkam w nim chyba
już od kilku miesięcy.
Przed drzwiami codziennie
układam chryzantemę i zapalam
znicz na cześć powstania –
tak rzadko je wygrywamy.
Tylko przed snem wciąż skomlę,
okręcam się wokół ogona
dwa, trzy razy za dużo.
Ale skomlę, bo wierzę –
że moja ręka umie głaskać.
Beata Rogalska
- Lepię człowieka
Lepię człowieka bez znajomości proporcji
Jak ciasto wyrabiam dolewając za dużo wody słów
Rozpada mi się
Więc milknę bardziej zdystansowana
Ale znowu przesadzam w swoim milczeniu
Kwiaty emocji wyrastają wybujałe
Zasłaniają mojego ulepionego człowiekaOto moja nowa recepta:
Wyprowadzę na smyczy wszystko co go dotyczy
Nawet sny
Żeby mieć kontrolę nad dniem i nocą które z niego wypływają
Bo światło i ciemność bez człowieka nie ma wartości
A tylko na uwięzi mogę go zatrzymać
Lecz odchodzi w głąb siebie nie odchodząc
Nie stawiając krokówSporządzam protokół zdawczo – odbiorczy z opisem przypadku:
Lepiłam człowieka bez znajomości proporcji
Zaniecham tego
Niech on mnie odkrywa w epilogu obecnej chwili
Która dla każdego inaczej biegnie
Przez płotki naszych słów
Przeszkody gestów
I rzekę ciszySporządzam więc przepis trzeci poprawiony:
Nie mogę go lepić wyrabiać
Niech tworzy się sam
A wielką inwokację niech wypowie każda jego komórka
Prosząc o natchnienie do tworzenia wiersza o sobie
A kiedy wymieszają się nasze wiersze
Połączą litery
Będziemy jednym tomem
Wówczas przestanę być sama wśród ludzi
Niedolepionych jak ja
Próbujących mnie posklejać
Bez zrozumienia techniki słów i gestów –
Budulca świata
- Niedokończona
Jestem tym czego nie zrobiłam
Utrzymuje mnie przy życiu
Niedokończenie i nierozpoczęcie
Jestem swoim planem i przypadkiem
Własnym słońcem
Które mi przynosi wzrost potrzeby tego czego nie ma
Niech was nie zwiodą wszelkie dotychczasowe akty
Urodzenia
Ukończenia
Łaski i niełaski
W tym jestem mniej niż w tym co nie jest
Nie ma mnie tym bardziej im bardziej mnie widzicie
Tylko to co przede mną sprawia
Że patrzę na was
Tylko to co przede mną powoduje
Że mam powód by oglądać się za siebie
- Moja kobiecość
Wszystkie te poradniki dla kobiet
Jak nie osaczać mężczyzny
Należy zastosować do mnie
Mimo że jestem kobietą
W mojej duszy leży facet na kanapie
Pije piwo choć w ustach mam sok
Pali papierosa niedbale wystukując dłonią rytm wolności
Papieros krzyczy jego głosem w zastępstwie za milczącą krtań:
Nie mów o szukaniu drugiej połówki w pierwszych słowach twojego listu do Boga
Gdy rozmawiasz ze mną na wieczorze zapoznawczym z moimi zmysłami
Bo nie jestem przepołowionym bochenkiem chleba
Nic tak nie oszpeci kobiecej natury w mężczyźnie
Jak brak woalki na myśli o związku
Facet we mnie ucieka przytłoczony szybkością liter lecących do mnie
niczym piłka do bramki
Gdy piłkarz nonszalancko je kebaba nie wiedząc że trwa mecz.
- Oko
Spójrz w głębię oka
Zobaczysz morze
Wieczności
Która wyskoczy do tyłu
I do przodu
Zakodowane obrazy
Wywoła pamięć
Klisza jest w głowie
Ona projektuje czas
A kiedy oko się zamknie
Nastąpi chwilowy
Zgon pejzażu
Dotknij łagodnie powieki
Poczujesz jajko
Z niewyklutym krajobrazem
Lub wnętrzem w którym jesteś
Aż stanie się świat
Gdy otworzysz oko
Choćby nawet drugie było zaciśnięte
Jakby się chciało
Uciec przed nieuchronnością
Istnienia
Do tyłu
I do przodu.
- Dzieło sztuki świata
Czerń wyjada mózg
A może ty jesz czerń
I w ten sposób walczysz z większym żeby nie umniejszyć siebie
A niebo? Jest tylko w gębie
Mówi się o nim ale ty go nie czujesz
Czujesz czerń a nie błękit
Nie masz go we krwi choćbyś był arystokratą
Może urośniesz na tej czerni
Która jest podstawowym dziełem sztuki świata
Nie poddawaj się czerni
Jedz ją małymi łyżeczkami
Aż się skończy
Ona albo Ty.
- Cudze buty
Nie wchodzę w cudze buty
Często je mijam dla rozpaczliwego żartu
Żeby ktoś mógł się śmiać przez cudze łzy.
Bogowie chodzą w butach
Bosonodzy krążą wokół nich
Uśmiechając się do ich wierszy.
Bogowie ściągają buty łaskawie
Nie częściej niż raz na pięć godzin
Bosonodzy polerują je swoimi słowami.
Buty są stawiane na wyższej półce
Prawie równie wysoko jak słońce
Gdzie zaczyna się słowo czytane.
Bosonodzy są pod półką
Gdzie się kryje słowo jedynie pisane
Nieopromieniowane blaskiem słońca.
Bosonodzy zaglądają do butów
Uśmiechają się uśmiechem numer pięć
Przeznaczonym bardziej dla butów niż dla ich właścicieli.
Dlatego nie chcę wychwalać cudzych butów
Wolę w nie wpaść przez przypadek dla rozpaczliwego żartu
Ja: bosonoga cha cha cha (cza cza cza?)
Czytaj jak chcesz.
Krystian Rdzanek
***
tyle gwiezdnych lat dla ciebie już tańczę
te sny przedziwne wyrwane z kontekstu
oderwany bruk (te sromotne walce)
przemierzam dźwiękiem to północy jest już
SS grom
w tyle tyle dni męskich zalotów płaszcz
gdzie ukrywa się ludzka wesz oraz pchła
dotknąć cię chciało lekkim pomieszaniem
stópką odnóżem bez gróźb dotykaniem
i ja cię pragnę abyś na stół prysła
sok niewidzialny cudownych umysłów
jak twój rozum albo jak ja czasem
kiedy się zbliżam do twojej osoby
igrając z siatką oraz przeszłym czasem
czasoprzestrzenią jednym czystym słowy
drzyjcie swe mordy że swe nadużyte
pojawia się gdzieś! a gdzie nie pamiętam
prawie kieliszki – o! drżyjcie przepite –
prawie różyczki prawie z kropką – gdzie tam
a gdzie tam słodki! – cichaj cukrownie
urabiaj w kopcu niezłożonych rzeczy
później zawitaj i skosztuj ponownie
tyle gwiezdnych lat tyle gwiazd wszechrzeczy
vilanella: spacer
idę lądem rozważam szyk którym idę lądem
jak ręka grube miedziane zamczyska i kable
wynoszę jak wynieść się można płynąc z prądem
liczę płatki dzikich róż czarne mleko? skądże
wyszło już z paragonem w myślach dalej kradnę
idę drogą rozważam skok w wolne rodniki – rodne
wystawione na sprzedaż ubrane w niemodne
panterki tygryski lwy jeszcze raz upadnę
wynosząc na piedestał rzeki faz niegodne –
przypływów i odpływów. Panie-ee, to są chłodne
wody. Bałtyk już tak ma. Tu albo są latem
sinice albo lądem wędrują żyworodne
jaszczurki – to chujostwo, tfu, jest ciągle głodne.
Ostatnio zjadły mi psa: Poszedłem z nim na plażę,
a te kurwy ino raz – i truchło wyniosłem.
No… Pies jebał tego psa, ale gdy się dorwie
takie stado do dziecka…? Bo one są stadne…
Eh, doszedłem do wniosku, że gdy to Londyn
był, to… tam strach śmieci wynieść, takie mrowie…
vilanella: kuta na cztery nogi
przez drzwi wejściowe wychodziła guma
tak po prostu a ja szedłem z nią za nią
kleks na podeszwie: bo tu coś do buta
się uczepiło (niby klacz podkuta)
proszę Pani – bo tu – bardzo proszę Panią
wstyd wychodzić bo do stóp ciągnie duma
że akurat (patrz!) że przypadków suma
z ust do stóp padła trafiona jak anioł
smoli cholewki i ciągle nie kuma
że to jest zdrada ideałów trumna
po to co spadło pochylać się na dno
roztwierać wrota kleić kurzu tuman
i bez skrupułów: patrzeć oraz ciumkać
drogą statystkę – tak dokładnie Panią –
której nie guma przywarła do buta
a godność i duch całokształt i uda
spiczaste słowa które Panią ranią
gdy starczy drzwiami pierdolnąć! o! tutaj!
i pryśnie się w mak ta bezczelna buda
Mariusz Solecki
PROZETKI
Chrabąszcze
Rym podpowiada: monstrualne chrząszcze, a militarna wyobraźnia – majowe bombowce nurkujące we włosach dziewcząt. Buczenie contra piski, dwie skale: tony niskie, basowy spokój contra krzywa krzyku wyciągana na wędce strachu. Niepotrzebnie.
Przecież chrabąszcz zamknięty w pudełku po zapałkach firmy Sianów tracił w ciasnocie grozę. Chrabąszcz w pudełku po zapałkach – jeśli przeżył sprowokowany klaustrofobią zawał owadziego serca – to szafa grająca chrobotanie w domku dla lalek.
Co innego wyjęty z szufladki fornirowanej draską, zasuwający po szkolnej ławce ku wybitnie czułym włącznikom przerażenia granatowych uczennic. Neutralny dla chłopców jak beżowy guzik. Oderwany od kasztanowca, toczący się po blacie beżowy guzik.
Akwarium
W zenicie środkowoeuropejskiej zimy marzenie o zanurzeniu w akwenie południowych wód ziszcza się w prostopadłościanie. Biblijne liczby mieczyków, gupików, gurami marmurkowych zasiedlają akwarium – szczęśliwie przywiezione w przeciekającym woreczku do domu z arki zoologicznego.
Wystrój wnętrza sztampowo polski: gruboziarnisty piasek, poszarpana bryła bazaltu – imitacja groty, fantazyjnie poskręcany korzeń; wertykalnie wiją się pukle moczarki kanadyjskiej.
Urzeczenie. Wodzenie oczami za nienudzącą się choreografią banalnych okazów akwarystycznych. Z wyobraźnią wyświetlającą skalary, bojowniki wspaniałe i inne irydujące, luminescencyjne białe kruki słodkowodnej toni poza zasięgiem budżetu i umiejętności hodowlanych chłopca.
Z gotowością przelania krwi nawet za taką kolekcjonerską drobnicę jak gupiki i mieczyki – potwierdzaną za każdym razem podczas zeskrobywania żyletką glonów ze ścianek czyszczonego zbiornika.
Główki kapusty
Dorodne główki, niepopękane, liście ściągnięte ciasno w kule, wypychające worki z gładkiego syntetyku. W bladym świetle, w chłodzie piwnicy szatkowane przez dorosłych rozebranych do krótkich rękawów. Sypki wsad do dwóch dębowych beczek, wyszorowanych do białości szczotką ryżową, przepasanych metalowymi obręczami.
Nóż szatkownicy paskuje kapustę, ścinki formują luźną pryzmę, warstwa do beczki: na to paski marchwi, garść soli – ubijanie tłuczkiem (drewniany walec na drewnianej osi, okorowane do koloru kości). Regularny przekładaniec po samo wieko. Raz tylko – po starannie umytych nogach i przejściu surowej inspekcji sanitarnej – zamiast tłuczka rodzeństwo tańczące w beczce do ekstazy chlupotu pod stopami.
Poszatkowane, ubite z solą i marchwią po sam rant, przyduszone drewnianą pokrywką, dociśnięte wyparzonymi kamieniami z pola – po ukiszeniu – główki kapusty jak propolis w ulu stanowiły system bezpieczeństwa mieszkańców domu w infekcyjnym okresie jesienno-zimowym.
Andrzej Zychla
Kolejka do Nieba
w kolejce do nieba
biskupi walczą
o pierwsze miejsca
z kardynałami
przerażony bogacz
szuka złotych monet
w dziurawych kieszeniach
ktoś chustką ślinioną
stara się nerwowo usunąć
plamy z wygniecionej koszuli
zsupłać w całość
pozrywane sznurówki
złatać dziury w palcie
nie słuchali pierwszego
i drugiego zaproszenia
nie wzięli na zapas oliwy
odwracali wzrok
gdy patrzył w ich kierunku
zatykali uszy
gdy głos podnosił
na ich ulicach
do środka znów wejdą
ci z szarego końca:
nierządnica
łotr
i celnik
18.02.2026
Bóg, który (się) liczy
„Bo czasem Trzy potrafi równać się Jeden,
a Jeden dzielić się na Trzy, bez reszty”.
jeśli chcesz
na kogoś liczyć
licz na siebie
a jeszcze lepiej
na Boga
który liczy
że będzie
się liczył
bez reszty
w Twoim życiu
20.03.2026
Ostatni sen
śni mi się że umieram
że umieram nagle
że jestem reanimowany
ułożony bezpiecznie na boku
w pozycji embrionalnej
ubrany w samego siebie
jak kiedyś tam na początku
tyle że dużo większy
niż tam wtedy
przy reanimacyjnym stole
wyraźnie zmartwiony lekarz
uwijające się nerwowo pielęgniarki
coś tam podłączają
cały czas uciskają
puszczają prądy
przez plastikową rurkę
włożoną w usta
ulatują resztki duszy
czy to na pewno ja?
śmieszny
starawy człowieczek
z zamkniętymi oczami
krótkim zarostem
przydużym brzuchem
szybko zmieniający kolor
jak tropikalna ryba
nagle wyciągnięta z wody
siedzę tak obok siebie
niczym odbicie w lustrze
oglądam wszystko
ale jakby z boku
jest mi ciepło
lecz dziwnie spokojnie
czekam na dalszy ciąg
09.01.2026
Jakby mnie nie było
śniło mi się śniło
że mnie całkiem nie było
pergaminowy naskórek
w pełni transparentne
ręce nogi tors
w lustrze widziałam
tylko lustro
powietrze cięłam
bezszelestnie
krążyła we mnie
jakby woda sodowa
uderzała do
niby-głowy
śniło mi się śniło
że mnie całkiem nie było
otworzyłam oczy
nic się nie zmieniło
03.12.2025
Bóg, który mieszka naprzeciwko
„Bóg mieszka tam,
gdzie drzwi są otwarte…”.
a gdyby tak Bóg
najzwyczajniej w świecie
zamieszkał naprzeciwko
w tej małej kawalerce
na pierwszym piętrze?
miałby na drzwiach
wielką mosiężną tabliczkę
z egzotycznie brzmiącym
Adonaj Elochim
albo El Szaddaj
i oczywiście numer 7
na domofonie
czy naprawdę
byście się sobie
tylko kłaniali
wymieniali uprzejmości
i puste frazesy?
piękna dzisiaj pogoda
prawda Panie Boże?
co tam u Syna słychać?
kiedy wpadnie z wizytą?
z sąsiedzkiej uprzejmości
omijałbyś trudne tematy
pilnował żeby nie wspomnieć
o umierającej starej matce
nieuleczalnie chorym dziecku
koledze z pracy którego
już nie kocha żona
i pajęczynie innych spraw
w którą plecie się
nasza codzienność
naprawdę nie kusiłoby cię
spojrzeć przez judasza (sic!)
by sprawdzić kto go odwiedza
kto tak głośno płacze i krzyczy
po nocach za jego drzwiami?
bo Bóg mieszka sobie z nami
może nie pod siódemką
może pod innym imieniem
które jeszcze musisz odkryć
a kiedy umiera stara matka
choruje twoje dziecko
albo nikt cię nie kocha
albo znów radość
niewysłowiona
chce płakać
i krzyczeć
i śmiać się
razem z Tobą
14.03.2026